Aldığın Nefesten Bilince Yolculuk!

Kokunun evrimi. Bu hafta aldığımız nefesten, kokudan, bilincimizin evrimine doğru bir yolculuğa çıkacağız. Kokunun ne olduğunu genel olarak geçen haftalardaki yazımda anlatmıştım. Şimdi ise kokunun evrimine bir göz atacağız. Bizim için çok basit olan koku beynimizin ve bilincimizin evrimleşmesine yol açmış olabilir mi?

koku

Kokunun Beyindeki Yeri

Canlılar için duyu organları çok önemlidir. Bir etkiye tepki vermek zorundadırlar. Bazen bu tepkiler canlılarda özellikle av-avcı ilişkilerinde hayata mal olabilir. Etraftan gelen tüm uyarılar ilk önce talamusa uğrar. Talamus bu uyarıları değerlendirip beyne gönderir. Ancak koku duyumuz uyarıları direkt olarak beyne gönderir. Talamusa uğrayıp zaman kaybetmez. Ayrıca koku reseptörleri her koku için farklıdır. Bunun sonucunda 1000’den fazla alıcı vardır. Beyinde %5-7 arası bir bölge koku reseptörlerine aittir. Reseptörlerde bu kadar alıcının olmasının sebebi ise aktif genlerinin fazla olmasından kaynaklanmaktadır. Bu genler insan genomunun %3’ünü oluşturur.

Reseptörler

Reseptörler

İlk Koku

Koku duyusunun ilk ne zaman ortaya çıktığı net olmasa da çok hücrelilerin evrimleşmesiyle birlikte ortaya çıktığı üzerinde durulmaktadır. Koku ilk önce etraftaki kimyasalları tanıma ve tepki verme olarak başlamıştır. Okyanuslarda başlayan canlılık sonucunda da koku suda çözünmüş kimyasalları tanımaya yönelmiştir. Omurgalıların karaya geçmesiyle birlikte koku daha bir önem kazanmıştır. Hatta günümüzdeki beyin yapısının da gelişmesinde rol oynadığı düşünülmektedir. Morganucodon oehleri ile Hadrocodium wui türlerinin fosillerinde yapılan analizler, koku ile beyin evrimi arasında önemli ilişkiler ortaya koymuştur.

Bakteri

Prokaryotlar

Koku ve Hafıza

  • Beyinde kokuları işleme koyan ve “Koku alma soğanı” olarak adlandırılan bölge, hipokampüs ile yan yanadır. Denizatı şeklindeki bu soğan, korteksten gelen tüm bilgilerin toplandığı yerdir. Nörologlar hipokampüsün yeni olaylar için hafıza yaratmada önemli bir işlevi olduğunu tespit etti.Beyninin bu bölgesi hasara uğrayan kişiler hatırlamada zorluk çeker.
  • Ayrıca hatırlama ve geleceği tasarlama ile ilgili beyin bölgeleri aynıdır. Yapılan bir çalışma, hafızayla tetiklenen karar verme eyleminin hipokampustan çıkan teta dalgalarının medial prefrontal kortekse ulaşmasıyla ortaya çıktığını göstermiştir.
  •  Koku duyusu ile sosyal ilişkiler arasında da yakın bir ilişki var. Yapılan bir araştırmada 31 katılımcıya ayrı ayrı arkadaş sayılarını, aileleriyle ve arkadaşlarıyla olan sosyal ilişkileri soruldu. Daha sonra katılımcıların koku almadaki başarıları test edildi. (Katılımcılar hafif kokulara ne kadar duyarlı, bunları diğerlerinden ayırt etmede ne kadar başarılılar ve kokladıkları kokuyu dört seçenek içerisinden seçmekte ne kadar başarılılar.) Sonuç ise, hassas burun daha iyi sosyal ağlar geliştiriyor olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar sonraki adımda beyni inceleyerek koku almak ve sosyal ağlar arasındaki ilişkiyi tekrar gözlemledi. Gördükleri ise, koku alma ile alakalı beyin bölgelerinin sosyal ilişkiler ile alakalı bölgelerle sıkı bir bağlantı kurduğudur.

Hafıza

Mikrotübül Koku Ve Bilinç

Mikrotübüller hücre sitoplazmasının iskelet yapısında önemli rol oynamaktadır. Hücre içi taşımada, kromozom ayrılmasında (Mitoz) ve birçok hücre içi reaksiyonda da yer alırlar. En ilkel canlıdan (Tek hücreliler), karmaşık beyin yapımıza kadar tüm biyolojik yapılar içinde bulunurlar.

Mikrotübüllerin kuantum titreşimleri sayesinde ortaya çıkan bilinç çalışmaları, son zamanlarda hız kazanmıştır. Kuantum titreşimlerinin nöronların hafıza depolayan mikrotübüllerinde ve sinaptik impulslarda ortaya çıktığı ve düzenlendiği düşünülmektedir. Kuantum uyumu; fotosentezde, kuşlardaki beyin navigasyonunda, koku yollarında ve beyin mikrotubüllerinde gösterilmiştir. Anirban Bandyopadyay (Japonya) ve Massachusetts Institute of Technology (MIT) çalışmalarında; ileri teknoloji EEG kayıtlarıyla derinlerden gelen mikrotübüler titreşim tespit etmiştir. Bilincin mikrotübül kuantum uyumuyla ortaya çıktığı ile ilgili çalışmalar farklı disiplinlerde tekrarlayan araştırmalarla sınanmış ve aksi ispat edilememiştir. Alzheimer hastalığında ise mikrotübüllerin yapısının bozulduğu ve buna bağlı bilinç değişiklerinin geliştiği bilinmektedir.

Kaynakça

http://misak.millidusunce.com/koku-almanin-evrimi/

https://evrimagaci.org/duyular-1-koku-kendi-kokumuz-feromonlar-ve-parfumler-180

https://www.bbc.com/turkce/ozeldosyalar/2014/11/141127_vert_fut_koku_ve_anilar

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/190624

https://www.sciencedaily.com/releases/2014/01/140116085105.htm

https://popsci.com.tr/koku-duyusu-sosyal-iliskiler/

Bilgiyi Yay!