Her birimizin yolu bir gün bir falcıdan ya da en azından bir burç yorumundan geçmiştir. Bazısının çok iyi baktığını, her şeyi bildiğini söyleriz. Sonra da belirli aralıklarla ya yorumcunun yolunu tutarız ya da söylediklerini hatırlarız. Bunun bir Barnum Etkisi olduğunun bilincinde değilken tabii.

Hatta öyle ki benim şu an yakın arkadaşlarım varsa bu bir falcı sayesinde olmuştur. Falcı, arkadaş olacağımızı söylemedi belki ama hayatlarımızda o kadar “Yok artık! Beni anlattı resmen.” dediğimiz şeyler söylemişti ki falcıdan çıktığımızdan bu yana sıkı bir muhabbet içindeyiz. Sonra o falcı kapandı, yenileri geldi, gitti. Yetmedi biz de biraz tarota ve astrolojiye sardık. Derken bir ara epey kapılmıştık…

Şöyle bir bakıldığında genç kızların en sevdiği, meraklandığı şeylerden biridir. Hoşlandığım çocuk da beni seviyor mu, aşk hayatımın gidişatı nasıl olacak, hayatımın geri kalanını nasıl devam ettireceğim, ne gibi gelişmeler olacak… Bu konular ana konulardır. Barnum Etkisi’nin varlığı ile de bu tür yorumcular herkesi bir yerden vurmasını iyi bilirler.

Barnum Etkisi

Barnum Etkisi Nedir?

Barnum etkisi, çelişki içerisindeki durumları birleştirerek, kişiye özel bir durummuşçasına yorumda bulunabilmektir. P.T. Barnum’un araştırma ve deneyleri ile ortaya çıkmıştır. Çelişen iki durumun da aynı yola çıktığı bu psikolojik illüzyon hemen herkesi etkisi altına alabilir. Çünkü herkese uyabilecek tarzdadır. İnsani durumların sadece o insana özgüymüşçesine yorumlanması durumudur.

Bu duruma gelin biraz daha dikkatle bakalım. Kendi burcumuz haricindeki bir burç yorumunu kendi yorumumuzmuş gibi dinleyelim. Beynimiz, farklı burçtaki yorumda da yine bize uyan bir noktayı bulacaktır. Bunun nedeni sizin yükselen ya da ay burcunuzun x burcu olması değil. Bu, yorumların bütün insani özellikleri kapsama alarak yapılmasından kaynaklıdır. Barnum Etkisi de işte tam olarak budur.

Barnum Etkisi

Barnum Etkisine Neden İhtiyaç Duyarız?

Kimi zaman kendimizi başkalarına anlatmak için böyle yorumlara ihtiyaç duyarız. “Ben x burcuyum, benim özelliğim bu.” der geçeriz. Aslında y burcundaki bir insanda da bu özellik vardır. Fakat x burcundaki insanlar özelliği kendileri ile o kadar benimsemiştir ki bunu burcu ile bağdaştırmaktadır. Öte yandan y burcu olan kişi, bu özelliği kişilik özelliği olarak anlatarak burçları işe katmamaktadır.

Barnum Etkisi

Ya da bir falcıya gitme sebebimiz geleceğe olan merakımızdandır. Kafamızdaki soru işaretlerine sanki falcı cevap bulabilecekmiş gibi hissederiz. Aralara serpiştirilmiş olumsuz yorumlarla birlikte bol olumlu bir yorum dinleriz. Olumsuzlara inanmayarak olumluları hemen kendimize çevirir ve beklemeye başlarız. Falcının dediklerini hayatımızdaki anlarla birleştirmek işin en kolay kısmıdır. Beyin hazırdır inanmaya. Bir şeylere inanmaya ihtiyacı vardır bazen. Aslında farkında olmadan hareketlerimizi falcının söylediklerine göre şekillendiririz. Sonra da “Falcı demişti, oldu işte.” der inanmaya devam ederiz. Barnum Etkisi’nin de istediği işte tam olarak budur. Barnum Etkisi bu durum için şu sözleri söylüyor: Her dakika bir enayi doğuyor.

Uzun lafın kısası, fala inanmayın falsız da kalmayın…

Kaynakça: 1, 2

Editör: Cansu Köse