Platon’un “Hükümdarlar filozof filozoflar hükümdar olsaydı  kentlerin yüzü ışırdı.” Sözünü en iyi taşıyan ve gelmiş geçmiş tüm hükümdarlar arasında belki de çok azı Marcus Aurelius gibi hem filozof hem de hükümdar olmuştur.  Roma tarihinin en önemli hükümdarlarında biri olan Marcus Aurelius hükümdar olmadan önce bir yandan felsefe derslerini sürdürmüş bir yandan da kamu işlerinde önemli görevler almıştır. Marcus Aurelıus’un genel olarak felsefesi Stoacılıktır.

felsefe

Stoa Felsefesi Nedir?

Stoacılığın MÖ 300’de Atina’da Kıbrıslı Zenon tarafından kurulduğu kabul edilir. Stoa; sütunlu galeri anlamına gelir. Kıbrıslı Zenon, Sokrates ve Platon’a hayranlık duyar. Kinikli Diogenes’in yaşam öğretilerinden etkilenir. Zenon’un temel olarak felsefesi insan için gerçek olanın iyilik, sağlık, zenginlik ya da başarı gibi değerlerin olmadığını savunarak kesin olarak bilinen her şey erdem ve erdemsizlik olduğunu iddia eder. Zenon’a göre erdem; bütünlüğe ve dinginliğe ulaşmış olan zihin durumudur. Erdemsizlik ise bedenin ve zihnin arasındaki bütünün parçalara ayrılmış ve sağlam ilişki kuramayan bir zihinden bahseder. Erdemli insan mutlu olandır. İyiye sahip dengeli ve dingin bir hayat sürendir. En ünlü Stoa filozofları: Zenon, Epiktetos, Seneca, Cicero, Marcus Aurelius…

Bir Yaşam Felsefesi Olarak Stoacılık…

yaşam

Stoacılık Antikçağ’ın en etkili felsefe görüşlerinden biri oldu. Çünkü ırk, toplumsal statü ve cinsiyet ayrımının ötesinde bütünsel olarak ideal bir insanlık yarattı. Doğayla insanın bir bütün olduğunu söyleyerek insanların doğayla uyumlu bir şekilde yaşamasını söyledi. Çünkü doğa bir kozmostur. Her cisim yaşar her varlığın canlı ve bir görevi değeri vardır. İnsanın ruhsal bunalımları ise çoğu elimizde olmayanları istemek, onu kazanmaya çalışmakla birlikte elimizde olanların kıymetini bilmemekten kaynaklandığını düşünürler. Stoacılar, akıl yürütme yetilerimizi geliştirsek ve inançlarımızı doğru olarak düzeltirsek mutlu bir yaşama sahip olacağımızı düşünürler. Stoacılar karşılaşabileceğimiz her türlü zorluklara karşı savaşmayı ve ondan ders çıkarmak için bir fırsat olduğunu düşünürler. Dolayısıyla başımıza gelebilecek her türlü olumlu ve olumsuz olaylara karşı doğrudan müdahale etmesek de vereceğimiz tepki ve izleyebileceğimiz yöntem akılla ve muhakeme gücümüzle karşı gelinebileceğini söyler. Stoacılar, her şeyin idealini düşünmenin mantıksız olduğunu söyleyerek, dünyanın zaten ideal bir şekilde işlediğini söyler. Önemli olanın bu düzenin içinde insanın aktif olarak aklını kullanıldığı takdirde mutlu olmaması için bir sebebin olmadığını dile getirir.

Marcus Aurelius Kimdir?

marcus

Marcus Aurelius (121-180 yılları arasında yaşamış, Roma imparatoru ve Stoacı filozoftur. Stoacı felsefe düşüncelerin etkisinde en önemli sayılan, Düşünceler kitabını yazmıştır. Kitap, XII bölümden oluşur. Marcus Aurelius, kitap boyunca kendi kendisine öğütler verir, uyarılarda bulunur. İnsanın ahlak yapısına, evrene, günlük hayata ve doğaya Stoacı bir felsefeyle yeniden yorumlar. Bilgelik nedir?, Nasıl Davranmalıyım? Gibi soruları kendine sorarak yeni bir ahlak anlayışı yaratmaya çalışıyor. Genel olarak bütün felsefesi, Düşünceler kitabında yazılmıştır. Marcus Aurelius’un en çok yinelediği temalar; evren, us, usa uygun yaşamak, yaşam, ölüm, zaman, her şeyin akıcılığı, insanların kukla gibi içgüdüleri tarafından oynatılması, mal mülk … gibi temalardır. Bu temalara ilişkin bütün örnekler, Düşünceler kitabında geçmiştir. Örnek vermek gerekirse…

Evrenin Birliği

“Her şey birbirine bağlıdır, onları birbirine bağlayan bağ kutsaldır: hemen hemen hiçbir şey insana yabancı değildir. Çünkü her şey birbirleriyle ilişkili olarak düzenlenmiş olup birlikte evrenin düzenini oluştururlar. Varolan bütün şeylerden oluşan bir tek dünya vardır, onları kuşatan Tanrı tektir, öz tektir, ortak us da tektir.”

Yaşam

“… her birimizin yalnızca şimdiki zamanda, bu kısacık anda yaşadığını unutma; geri kalan günlerimiz ya çoktan geçip gitmiştir ya da bilinmeyen gelecektedir. Dolayısıyla her birimizin yaşamı kısadır…”

İnsan ilişkileri

“Bugüne dek, tanrılara, ana babana, kardeşine, karına, çocuklarına, öğretmenlerine, eğitmenlerine, arkadaşlarına, akrabalarına, hizmetçilerine nasıl davrandın? Şimdiye dek onların hepsine ‘hiç kimseye doğru olandan başka hiçbir kötü şey söyleme, hiçbir kötü şey yapma’ ilkesine uygun olarak mı davrandın? Nelerden geçtiğini, nelere katlanma gücü bulduğunu usunda tut; yaşamöykünün neredeyse sonuna geldiğini, hizmetinin tamamına erdiğini anımsa. Ne güzel şeyler gördüğünü, ne çok haz ve acıyı küçümsediğini, ne çok ün kazanma fırsatını dikkate almadığını, kaç vefasıza gönül borcu duyduğunu anımsa.”

Aforizmalar

İnsanlar, “Dürtüler tarafından kuklalar gibi oradan oraya oynatılır.”

“İnsan ömrü bir an sürer, özümüz artsız aralıksız bir akış, algımız belirsiz, tüm bedenimiz bozulmaya yazgılı, ruhumuz bir kargaşa, yazgımız öngörülmez, ünümüz güvenilmezdir.”

“Algılarını, isteklerini ve içgüdülerini sona erdirirsen ruhun özgürdür.”

“Kendisiyle uyum içinde yaşayan, evrenle uyum içinde yaşar.

“Dimdik durmalısın, başkaları seni ayakta tutmasın.”

“Güç zihninizdedir, – dışarıda bir yerlerde değil. Bunu anladığınızda dayanıklılık gücünüzü de bulacaksınız.”

“Mutlu bir yaşam için çok az şey gerekir. Hepsi de içinizde, düşünme şekliniz de gizlidir.” Gibi bir sürü pasajın geçtiği, Düşünceler kitabını okumanız dileğiyle… Hayatınıza bir katkıda bulunabilirsiniz.

Kaynakça

Jean Brun, Stoa Felsefesi, (Çev: Medar Atıcı), İletişim Yayınları, İstanbul 2016.

Marcus Aurelius, Düşünceler, (Çev: Şadan Karadeniz), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2006.