Bir Küçük Plüton Meselesi | KreatifBiri

Bir Küçük Plüton Meselesi

Plüton adını birçoğunuz duymuşsunuzdur. Bu minnak şey ilk keşfedildiği 1930 yıllarında bir gezegen olarak tanımlandı. Fakat 2006 yılına geldiğimizde bir tartışma konusu haline geldi ve Uluslararası Astronomi Birliği tarafından gezegenlikten çıkarıldı. Bu tartışmaların sebebine gelmeden önce hadi Plüton’un özelliklerine bir göz atalım. Keyifli okumalar.

Plüton’un Keşfi

Plüton’un varlığına dair ilk kanıtlar 1905 yılında Amerikalı gök bilimci Percival Lowell ortaya attı. Lowell Neptün ve Uranüs’ün yörüngelerindeki sapmaları gözlemleyerek bunun nedeninin başka bir gezegen olabileceğini öne sürdü. 1915 yılında ise tahmini olarak yerini tespit etti.

1930 yılında ise Clyde Tombaugh kesin olarak Plüton’un varlığını keşfetti. Adını ise Roma yeraltı tanrısı Pluto’dan aldı.

Plüton’un özellikleri

  • Güneşe 5.9 milyar km uzaklıktadır.
  • Kuiper Kuşağı’nda yer almaktadır.
  • Kendi Kuşağı’ndaki gök cisimlerine göre en büyüklerinden biri fakat bizim uydumuz olan Ay’dan daha küçüktür.
  • Genişliği neredeyse ABD’nin yarısı kadar.
  • Gezegen yüzeyi Antartika’dan bile daha soğuktur.
  • 1/3’u buz, 2/3’u ise kayasal yapıdadır.
  • Güneş etrafında bir tur atması 248 yıl sürer. Keşfedildiğinden bu yana yörüngesinin sadece üçte birini kat etmiştir.
  • Üzerinde azotlu buzul dağları ve dumanla kaplı bölgeleri vardır.
  • Dünya yer çekiminin 15’te 1’i kadar bir yer çekimi kuvvetine sahiptir. Bu da demek oluyor ki buradaki kilonuz 60 ise Plüton’da 4 kilo gelirsiniz.
  • 1 plüton günü 6.5 dünya günü demektir.
  • Güneş yörüngesinde normal olarak değil de egzosentrik yani kendi kafasına göre döndüğü hesaplandı.

Plüton

  • 70’li yıllarda Plüton’un labut şeklinde olduğu anlaşıldı. Nedeni ise Charon isimli bir uyduya ait olması.
  • Tabi sadece Charon değil, Kerberos, Styx, Nix ve Hydra isimli başka uyduları da vardır.

Bir Gezegen mi yoksa Asteroid mi ?

Plüton

Plüton’un özelliklerini saydım. Fakat bazı önemli şeyler Plüton’u güneş sistemindeki gezegenlerden farkli kılıyor.

  • Plüton’un yörüngesi diğer gezegenlere göre çok daha fazla eliptik ve daha eğiktir. Diğer gezegenler düz bir yörüngedeyken plüton bu yörüngeye göre 17 derecelik açıya sahip bir yörüngede dolaşır.
  • Neptün ve Plüton yörüngesi birbiriyle çakışır. Bu yüzden bazı gök bilimciler Plüton’un eskiden Neptün’ün uydusu olduğu hipotezini öne sürmüştür.

Bu tartışmalar sırasında gök bilimcilerden bazıları gezegen tanımını ‘Yıldızlardan küçük her küresel gök cismi’ olarak değiştirmeyi düşündü; ancak bu, Güneş Sistemimizdeki gezegen sayısını 8’den yaklaşık olarak 100’e çıkarmak demekti. 2003 yılında Haumea ve Makemake gibi Plüton’a büyüklük olarak çok yakın gök cisimlerinin keşfedilmesi bilimcileri zorda bıraktı. Ancak asıl bomba etkisi yaratan olay, 2005 yılında Eris isimli gezegenin keşfiyle oldu. Eris, Kuiper kuşağında yer alan bir gök cismiydi ve Plüton’dan azıcık da olsa daha büyük bir yapıya sahipti. Bu keşif gök bilimcilere iki seçenek sunuyordu; ya Eris’i (belki Huamera ve Makemake de dahil) gezegen sınıfına almak ya da Plüton’u gezegen sınıfından cüce gezegen sınıfına düşürmek.

Bunun üzerine gök bilimciler bir bildiri yayınladılar. Bu bildiriye göre bir gök cisminin gezegen olması için 3 özellik gerekiyordu. Bunlar:

  1. Güneş’in etrafında belli bir yörüngede dolanıyor olmak
  2. Yaklaşık olarak küresel bir şekle sahip olmak
  3. Gök cisminin etrafının temiz olması (yani gezegenin etrafındaki diğer gök cisimleri ya gezegenin bir parçası haline gelmeli ya da yörongeden dışarı atılmış olmalı).

Uzun bir oylama sonucu maalesef Plüton 3.maddeye uymadığı için 24 Ağustos 2006’da gezegenlikten çıkarıldı ve cüce gezegen sınıfına alındı. Fakat bilim insanları pes etmedi ve New Horizons isimli uzay aracını Plüton’un incelenmesi için uzaya gönderdi.

New Horizons

Plüton

Plüton için yollanan ilk araç olan Horizons 19 ocak 2006 yılında Florida’dan fırlatıldı. Yolculuğun Jüpiter’den sonraki kısmında yıllık kontroller haricinde uyuyan New Horizons, 6 Aralık 2014’te yeniden uyandırıldı. 4 Temmuz 2015’de, Plüton’a varmasına günler kala zaman karmaşası yüzünden hata vererek Dünya’yla olan iletişimini kaybetti. Güvenlik moduna giren araç, birkaç gün içinde sorunu çözdü ve bilimsel gözlemlerine kaldığı yerden devam etti.

3 yıl önce bu araç Plüton’un birçok resimlerini gönderdi bu resimler üzerine yeniden çeşitli oylamalar yapılsa da hala maalesef bir gezegen olarak kabul edilmiyor.

Plüton halk arasında ise çok popüler olmuştur, birçok kişi için Plüton gönüllerde hala bir gezegendir. Hatta halk arasında “plütolanmak” anlamına gelen bir sözcük gelişmiştir ve “ünvanı elinden alınmak” anlamına gelir. Plüton’un dışlanması hepimizi üzse de onun orada varlığını biliyoruz, belki zamanla araştırmalar sonucu daha farklı özellikleri keşfedilerek yeniden 9. Gezegenimiz olur. Siz neler düşünüyorsunuz, Plüton bir gezegen midir?

 

Kaynak: 1, 2

 

Bilgiyi Yay
Written by Meysa Kardelen Akan
Merhabaa :) Ben Meysa Kardelen Akan. Moleküler biyoloji ve genetik lisans öğrencisiyim. Bilime her zaman ilgili ve meraklı oldum. Sorgulayıcı ve araştırmacı olmak beni her zaman bir adım öne taşımıştır. KreatifBiri'de hem yazarlık hem de sosyal medya yöneticiliği yapmaktayım. Sizlerin eleştiri ve yorumları kendimi geliştirmekte en büyük katkı, o yüzden yazılarım hakkında merak ettiklerinizi yorumlara ya da [email protected]'a yazabilirsiniz.

Leave a Reply