Evrimi Analiz Ediyoruz: Evrimin Kanıtları

Herkese merhaba, bu hafta evrimle ilgili sıkça sorulan, bolca tartışılan bir konudan “evrimin kanıtlarından” bahsedeceğiz. Aslında daha önceki yazılarda da kısaca değinmiştik fakat bu yazıda daha ayrıntılı bir şekilde ele alacağız.

Şunu da söyleyelim, burada kullandığımız “kanıt” kelimesi normal kullanımından ayrı olarak bu yazıda “gözlem” anlamında kullanılmıştır. Nedeni ise evrimin yapısından kaynaklıdır. Çünkü evrim bir doğa yasasıdır. “Nasıl olur, hani teoriydi” diyorsanız eğer, ben de size hatırlatırım. Evrim yasasını açıklayan bilgiler bütününe evrim teorisi denir. Bunu göz önüne alarak okumanızı tavsiye ederim.

Keyifli Okumalar…

Başlangıç:

Evrim olgusunun, daha önce Comte de Buffon, Erasmus Darwin(Charles Darwin’in büyükbabası) ve ünlü biyolog Jean-Baptiste Lamarck’ın da aralarında bulunduğu birçok araştırmacı tarafından 1700’lü yılların sonu ile 1800’lü yılların başında bilimsel literatüre geçmesi teklif edilmiştir. Bu teklif kabul görmemiş fakat daha sonra Charles Darwin Dünya’daki türlerin ortak bir atadan değişim geçirerek evrimsel sürecin ürünleri olduğu gerçeğini bilim dünyasına benimsetmiştir.
Kanıtlara geçmeden önce belirtmemizde fayda var. Bu kanıtların bazıları Darwin tarafından sunuldu, çoğu ise farklı bilim insanları tarafından çeşitli araştırmalar sonucunda birikerek günümüze kadar geldi. Yani yukarıda “Darwin evrim olgusunu bilim dünyasına benimsetti” cümlesinden kanıtların hepsi Darwin’in araştırmalarının sonuçlarıdır gibi bir ifade çıkmamalıdır. Unutmayalım, Evrim ne Darwin ile başladı ne de sona erdi 🙂

Evrimin Kanıtları

Evrimin Kanıtları:

Yaşayan Türlerden Elde Edilen Kanıtlar:

-Evrimin Doğrudan Gözlenmesi:
Son birkaç yılda, biyologlar yüzlerce farklı türün evrimini belgelediler. Örnek verecek olursak, Scott Carroll ve meslektaşlarının Amerika’nın güneyinde yerli bir böcek olan sabunağacı böceği, Jardera haematoloma, çalışmalarını gösterebiliriz.

– Körelmiş Organlar:
Körelmiş bir yapı, yakın bir türde önemli bir işleve sahip olan bir vücut parçasının kullanışsız veya kalıntı formudur. Örnek olarak, küçük ve kullanışsız kanatlara sahip, uçamayan bir kuş olan kahverengi kivi, Apteryx mantelli, ya da körelmiş kalça ve bacak kemiklerine sahip bir lastik boa yılanı, Charina bottae gösterebiliriz. Ayrıca daha önceden insanların körelmiş organları ile ilgili yazdığım yazıya buradan ulaşabilirsiniz.

Ortak Atalılığın Kanıtı:

– Homolojik Benzerlik:
Sözlük anlamı benzerlikler bilimi olan homoloji, evrimsel biyolojide türler arasında açıkça görülen fiziksel farklılıklara karşı temel benzerliklerin var olmasına denir. Örnek olarak, sürüngenlerin, kuşların ve memelilerin uzuvlarında aynı kemik düzeninin görülmesini gösterebiliriz.

Evrimin Kanıtları

– Embriyolojik Benzerlik:
Birbirlerinden tamamen farklı olan türlerin embriyolojik(anne karnındaki) hallerine bakıldığında aslında birbirlerine ne kadar benzedikleri görülebilir.

Fosillerden Elde Edilen Kanıtlar:

Bir fosil geçmişte yaşamış herhangi bir organizmanın kalıntısıdır. Fosillerin mevcut oldukları gerçeği ve fosillerin önemli bir kısmının bugün yaşayan türlere benzemeyen formda olmaları evrimin en önemli kanıtlarındandır. Bununla birlikte bir bölgede yaşamış olan fosil formlar ile aynı bölgede şu an yaşamakta olan canlı türleri arasındaki benzerlik, yaşayan organizmaların daha önceki türlerden evrimleştiğini işaret eder.

– Geçiş Formları:
Darwin, türlerin eski formlardan değişme yolu ile türediklerini(ki buna evrim diyoruz) ve fosillerin de bugün yaşayan türlerin atalarının bazılarını da içine alan geçmiş popülasyonlar olduğunu söylemiştir.
Darwin’den günümüze kadar birçok geçiş formu bulundu. En ünlü geçiş formu Archaeopteryx (telek ve dinozorumsu iskeletli bir kuş)’dir. Darwin’in Türlerin Kökeni kitabı yayımlandıktan kısa bir süre sonra keşfedilmiştir. Bu hayvan, yaklaşık 150 milyon yıl önce Almanya’da yaşadı. Telek (kuşların gövde, kanat ve kuyruklarında bulunan bir çeşit tüy) bulundurması ve biraz da uçma yeteneği göstermesi yönünden kuş olarak tanımlanabilirdi. Fakat iskeleti, bir dinozor iskeleti ile karıştırılacak kadar benzerlik gösterince bu hayvan dinozor-kuş ara geçiş formu olarak kabul edilmiştir.

Evrimin Kanıtları

Son Olarak:

-Radyometrik Yaş Tayini:
Radyometrik yaş tayini, jeologların kayaçların yaşını hesaplamasını sağlar. Belli bir yaştaki kayaç ya da fosilin yaş tayinine uygun bir izotop seçmede, jeokronologlar ve paleontologlar yarılanma ömrü yavru izotopun ölçülebilir miktarının birikmesine izin verecek kadar kısa fakat ana izotopun ölçülebilir miktarının kalmasına izin verecek kadar uzun, yaşlı bir izotop ararlar. Birçok durumda, aynı kayaç ya da fosil üzerinde, yaşın bağımsız kontrolünü sağlamak için birden çok izotop sistemi kullanılır.

Evrimin kanıtlarını anlamak, evrimin mantığını anlamak açısından çok önemli bir yere sahip. Önümüzdeki haftadan itibaren evrim serimize biraz ara vereceğiz. Farklı konularla yolculuğumuza devam edeceğiz.

Yeni yazımızda görüşünceye dek…

Bilimle kalın!

Hoşça kalın!

Kaynakça ve İleri Okuma:

– Evrimsel Analiz/ Scott Freeman, Jon C. Herron
– Evrim/ Douglas J. Futuyma
– https://evrimagaci.org/evrimin-kanitlari-nerede-kisa-bir-ozet-3180
– https://www.gulfcoast.edu/current-students/academic-divisions/natural-sciences/biology-project/evolution/documents/worksheet-evidence-and-mechanisms-of-evolution-final.pdf

Bilgiyi Yay!