Herkese Merhaba,

Bu hafta evrimin temel seçilim mekanizmalarından biri olan Akraba Seçilimi‘ni (Akraba Seçilim Kuramını) ve bu konuyla ilgili olarak özgecilik kavramını ele alacağız. Keyifli okumalar…

Akraba Seçilimi Nedir?

Akraba seçilimi, türlerin kendi akrabalarını diğer türlerin akrabalarına karşı koruması ve kayırmasıdır. Bu seçilimde korunan ve kayırılan bireyler hayatta kalırken, kayırılmayan bireyler hayatta kalamaz yani elenir.

Kin selection

Charles Darwin bu kuramdan bahsetse de (Türlerin Kökeni ) bu kuramı doğal seçilimden ayırıp bağımsız bir seçilim türü olmasını sağlayan kişi William Hamilton’dur. Ancak “Akraba Seçilimi” kuramı bütün olarak ilk kez 1964 yılında John Maynard Smith tarafından ortaya atılmıştır.
Smith’e göre, akraba seçilimi bir bireyin yakın akrabalarını da etkileyen özelliklerini evrimsel süreçte kazanması ya da kaybetmesidir. Şöyle ki, bireylerin yetişme tarzının bile evrimsel süreçle oluşabileceğini anlatmaktadır. Burada yetişmeden kasıt, popülasyondaki yavruların nasıl yetiştiği ve bu yetişmenin aktarılarak nasıl evrimsel sürece dönüştüğü konusudur. Günümüzde bu çalışma alanına “Biyomemetik” adı verilmektedir.

Peki, canlılar neden kendi akrabalarını ya da türlerini korur?

Seçilimin Nedeni

Canlıları akraba yapan asıl neden genetik benzerliklerdir. Yani, akraba seçiliminde göz önünde bulundurulan şey genlerdir.
Örneğin bir canlı, akrabasını kurtarmak için kendi hayatını kaybetse bile onunla ortak genleri yaşamaya devam edecektir. Bu yüzden akrabaya yardım etmek kendine yardım etmektir.

Sarılan maymunlar

Ayrıca size kısa bir hikaye anlatmak istiyorum Amos ve Daisy’nin hikayesini.

Amos, kanserli bir çok tümörü olan bir şempanzeydi. Ölümünden bir gün önce Amos, arkadaşlarıyla güneşe çıkmayı reddetmişti. Veterinerler onu dakikada altmış kez nefes alan ve yüzünden terler akan bir halde kafesinde bulmuşlardı. Veterinerler muayene ederken diğer şempanzeler Amos’u kontrol etmek için içeri gelip durduğundan, teması engellemek için Amos’ un arkasında duran kapıyı kilitlediler. Amos ise kapıdaki açıklığın yanına yerleşti o sırada da Daisy adında dişi şempanze açıklıktan Amos’un başını elleri arasına alıp kulağının arkasını kaşımaya başladı. Bu hareket Amos’u rahatlatmak için yapılan bir hareketti. Sonra açıklıktan içeri bol bol talaş attı (şempanzeler talaşlar ile yuva yapmayı severler, bolca talaş toplayıp üzerinde uyurlar). Daisy Amos’a tüm talaşları verdikten sonra başka bir erkek de içeri talaş attı. Amos sırtını duvara dayayıp talaşla bir şey yapmadan oturduğu için Daisy defalarca içeri uzanıp talaşı duvarla Amos’un sırtı arasına doldurdu. Daha fazla acı çekmesin diye ertesi gün Amos uyutuldu ve yaşama veda etti, hikaye de bitti.

Peki, Daisy ya da diğer şempanzeler bunu neden yaptı? Çünkü onlar da Amos’un rahatsız olduğunu, talaşla kendini daha rahat ve iyi hissedeceğini düşündüler.
Aralarında herhangi bir akrabalık olmasa bile yukarıda da bahsettiğimiz gibi canlılar kendi türünden başka bir canlıyı korumak isteyebilir.
Akrabaları koruma da; akraba olmayıp sadece kendi türünden diye bir canlıyı koruma da, ikisinin de ortak özelliği “özgecilik” davranışıdır.

Özgecilik

Başka birisine yardım etmek ya da faydalı olmak için zamanını, enerjini harcama, kendi hayatını tehlikeye atma gibi bir şeylere mal olan davranıştır.
Özgecilik ile ilgili olarak çoğu biyoloji tartışmasında bu davranışın başkalarını nasıl etkilediği ve evrimsel süreçteki yeri üzerinde durulur. Bu tartışma yaklaşık 150 yıllık bir tartışma olsa da son yirmi otuz yıldır merkezi bir konum kazanmıştır.

Yavruları koruyan arılar

Son Olarak

Akraba Seçilimini ve Özgeciliği daha ayrıntılı öğrenmek için Richard Dawkins’in “Gen Bencildir” kitabını okuyabilirsiniz.

Akraba Seçilimi konusu uzun zamandır aklımdaydı. Frans De Waal’in Bonobo ve Ateist kitabını okurken de karşıma çıkınca, bu konuyu artık yazmalıyım dedim 🙂

Umarım yararlı olmuştur.

Unutmadan, pek yakında diğer temel seçilim mekanizmaları ile ilgili de yazılar gelecek.

Bir sonraki yazımda görüşünceye dek…

Bilimle Kalın!

Hoşça kalın!

Kaynakça:

-bennington.edu

-www.evrimagaci.org

-Bonobo ve Ateist/Frans De Waal