Francis Bacon, insan eğilimlerini ve zihindeki işleyişi idrak etme sorunu yaşatan kusurları incelememize yönelik çalışmalarda bulunmuştur. Araştırmasında “idol” kavramını kullanmasının bir sebebi de zihindeki putlardan söz etmesinden gelir bir nevi. İnsan beyni dünyayı yüzde yüz doğru olarak algılayamıyorsa eğer bu doğuştan gelen ya da sonradan bilinç ve toplumla kazandırdığımız kusurlarla bağlantılıdır. Bu doğal ve yapay yanlışlıkları da kendi içinde kategorize eder. Bugün de bu idoller öğretisinin kategorilerini inceleyeceğiz hep birlikte.

bacon

Soy İdolleri

Bu idolde, insan soyunun duyulara olan güvenini, düzenlilik ve nedenselliğe olan inancımızı irdeler Bacon. İnsan, bir şeylere inanmak, duygularıyla duyularıyla ilerlemek konusunda çok basit bir varlıktır. Her an her şeyi bir sebebe bağlayabilir, doğanın ilerleyişinde bir sorun yokmuş gibi davranır. İşte bu doğal putlaştırma sürecimizi “soy” başlığında inceler. Aslında doğayı ve çevreyi incelediğimizde yanlışlıkları da görebileceğimizi ama insanın içgüdüsel olarak şahsına yönelik kusursuz bir işleyiş aramasından mütevellit hataları görmeden bir nizam arama sürecini nitelendirir.

Mağara İdolleri

Mağara idolleri soydan farklı olarak dünyadaki yaşayışımızdan gelir. Bireyseldir. Bulunduğumuz çevre, inanış ve geleneklerle gelen kusurlardır. Zihindeki tabuları oluşturan toplumsal görüşlerin, çevrenin bireylere aktardıkları düşünce yanlışlıklarıdır. Algılayamadığımız şeyleri, toplum etkisiyle cevaplandırarak aslında kendi oluşturduğumuz mağarayı temsilen bu başlıkta incelemiştir.

Çarşı İdolleri

Bu idolde “dili” inceler. Dil ile aktardığımız şeyleri bir kavramla nitelendirirken kafa karışıklığına sebep verecek nitelendirmelerde bulunduğumuzu düşünür ve bunu iki şekilde ayırır: ilki somut ve anlaşılması daha basit durumları nitelendirmemizdir. Yapılan herhangi bir yanlışlıkta düzeltebileceğimiz aktarımlardır. İkincisi ise soyut ya da nitelendirmesi güç şeyler içindir. Derinliği bir tanımlamayla örtüşmeyecek kavramları dahi bir kelimeye sığdırma ihtiyacımızı, çarşı idolünün oluşmasındaki başlıca neden olarak görür.

Tiyatro İdolleri

Bacon burada her şeyin doğuştan çevreden ya da dilden gelmediğini kimi tabuların geçmişten başlayarak skolastik, deneyci, teoloji vb. felsefi görüş ile tarihsel sürecimizden geldiğini düşünür. İnsanoğluyla başlayan gelenek, din, kültür ve fikir sisteminin tabularla yarattığı o “büyük tiyatroyu” burada inceleriz.

Öyle koca bir tabular zinciri içerisindeyiz ki hakikatleri kavramada doğru fikre yaklaşmamız olanaklar dahilinde değil. En azından şüpheli yaklaşımlarımızla olasılıkları değerlendiriyoruz. Yaratabileceğimiz en makul kısım da bu şüphe işte.

Sizlere bahsettiğim her konu başlı başına uzun yıllar incelenen araştırmaların ürünü olduğundan buraya sadece herkesin anlayabileceği basit bir dille aktarıyorum. İlgisi olan, daha derin bir şekilde incelemek isteyen olursa şayet kaynak önerisinde bulunabilirim.

Güzel bir hafta dilerim.

Kaynakça: http://www.bilimveutopya.com.tr/