Son yıllarda plastik tüketimin artması sonucu küresel anlamda ortaya çıkan çevresel sorunlar bilim insanlarını alternatif ambalaj türleri üretmeye yöneltmiştir. Gelişen teknolojiyle ve artan tüketici bilinciyle gıda ambalajlamasında önemli ilerlemeler olmuştur. Yenilebilir ambalajlar da bu gelişmelerden bir tanesidir.

ambalajlama

Gıda ambalajlama, gıda endüstrisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Ambalajlar; ürünü dış etkenlerden koruyarak bozulmayı geciktirme, raf ömrünü uzatma ve ambalajlanan gıdalarda kalite ve güvenilirliği sürdürme gibi çok yönlü fonksiyonlara sahiptir. Bunun yanında ürünlerin çeşitli koşullarda depolanması sırasında gerekli olan ambalajlamanın ürüne olduğu kadar çevreye etkisi de önem taşımaktadır. Gıdaların ambalajlamasındaki bu gelişmeler, yeni ambalaj tekniklerinin kullanımını da beraberinde getirmiştir. Bu konudaki önemli gelişmelerden biri de yenilebilir ambalajlardır.

Yenilebilir ambalajlar; kullanıldığı gıdanın raf ömrünü arttırmak ve gıdada oluşan kalite kayıplarının önüne geçmek amacıyla kullanılan doğal kaynaklardan elde edilmiş biyo-bozunur maddelerdir. Yenilebilir ambalajların çevre bilincini arttırmak için de iyi bir adım olduğu söylenebilir çünkü sentetik ambalaj materyaller gibi petrokimya esaslı olmadığı için gıdayla birlikte tüketilebilen, tüketilmese bile doğada kolaylıkla bozunabilen bu kaplamalar ekolojik problemlerin ve geri dönüşüm masraflarının önüne geçmektedir.

ambalaj

Yenilebilir gıda filmleri yıllardan beri kullanılmaktadır. Balmumu kaplamaları, çikolata ve şeker kaplamaları, kapsüller bu kullanıma örnek gösterilebilir. Modern yenilebilir ambalajlarda ise beklenti daha fazladır. İyi duyusal özelliklere sahip, şeffaf, tatsız ve kokusuz olmalıdır. Bariyer ve mekaniksel etkinlikleri üstün olmalıdır. Yeterli ölçüde biyokimyasal, fizikokimyasal ve mikrobiyal stabiliteye sahip olmalıdır. Toksik olmamalı, sağlık açısından güvenilir olmalıdır. Çevreyi kirletmemeli, düşük maliyette kolay üretilebilir olmalıdır.

Yenilebilir Ambalaj Türleri

Gıda Ambalajlamasında Büyük İlerleme: Yenilebilir Ambalaj 1

Gıda ambalajlamada farklı türlerde ambalajlama materyalleri kullanılmaktadır. Bunlar polisakkarit kökenli, protein kökenli ve lipit kökenli olarak sınıflandırılır.

Polisakkarit kökenli kaplamalar; genellikle gaz geçirgenliklerinin düşük olması nedeniyle selüloz, pektin, kitin, nişasta, yosun gibi polisakkaritlerden elde edilen kaplamalardır. Bu kaplamaların su buharı basıncına karşı bir nem bariyeri olarak görev yapmaları, kaplanan ürünün nem içeriğini korumasını sağlamaktadır. Bazı tür kaplamalar ise ürüne oksijen girişini sınırlandırmakta ve ürünün üzerinde bir su tabakası oluşturarak su kaybının bu tabakadan gerçekleşmesini sağlamaktadır.

Protein kökenli kaplamalar; genellikle hidrofilik yapıda ve nem absorbsiyonuna karşı duyarlı oldukları için kaplamalar içinde en az geliştirilen materyallerdir. Bitkisel protein kökenli kaplamalar; mısır zeini, buğday gluteni, soya proteini, yer fıstığı proteinidir. Keratin, kollajen, kazein ve peynir altı suyu proteini ise hayvansal protein kökenli kaplama materyalleridir. Protein kökenli kaplamalar etkili nem bariyerleri olmadıkları için meyve ve sebzelere başarılı bir şekilde uygulanamamıştır.

Lipit kökenli kaplamalar; nem kaybına karşı iyi bariyerler olmalarını sağlayan hidrofobik özellikleri nedeniyle kullanılmaktadırlar. Ayrıca meyve ve sebzelerde yüzey parlaklığını sağlamak için de kullanılırlar. Parafin, balmumu, yağ asitleri ve monogliseritler, reçineler bu grupta yer alan kaplama materyalleridir.

Yenilebilir kaplamalar, ülkemizde çok yaygın olmamakla birlikte dünya gıda sektöründe farklı alanlarda kullanılmaktadır. Yenilebilir ambalajın seçimi, esas olarak muhafazası gereken gıdanın spesifik özellikleri ve depolama koşullarına dayanır. Yenilebilir kaplamalar en çok et ile meyve ve sebzelerde kullanılmaktadır. Ayrıca tahıllar, şekerlemeler, heterojen ve kompleks gıdalar veya taze, kürlenmiş, dondurulmuş ve işlenmiş gıdalarda da uygulamaları mevcuttur. Dondurulmuş et ürünlerinin taze kalmasına imkân verir. Ayrıca, yağ geçirgenliği az olan yenilebilir kaplamalar kullanılarak yağda kızartılacak ürünlerin yağ çekmesi önlenebilmekte ve bu şekilde gerek besin değeri gerekse duyusal özellikleri daha iyi ürünler elde edilebilmektedir. 

Gıda Ambalajlamasında Büyük İlerleme: Yenilebilir Ambalaj 2

Yenilebilir Ambalajların Avantajları

Ambalajlama materyali, ürün ile tüketilebildiğinden çevresel atığa neden olmaz. Gıdayla birlikte tüketilmeseler bile biyo-bozunur materyallerden üretildiklerinden doğada plastiklerden daha hızlı parçalanırlar. İçine eklenen çeşitli katkılarla desteklenerek uygulandıkları gıdaların organoleptik özelliklerini arttırırlar. Gıdada nem kaybını azaltırlar. Beslenme değerini yükseltirler. Fiziksel baskılara bariyer özelliktedirler. Yenebilir antimikrobiyal maddeler (lisozim,nisin, potasyum sorbat, EDTA) için taşıyıcı görevi görürler.

Yenilebilir Ambalajların Dezavantajları

Uygulama maliyetleri fazladır. Uygulanacak materyal sayısızdır. Yeni bir teknoloji olduğundan çoğu tüketici henüz yenilebilir ambalajları tanımamaktadır. Yenilebilir özellikte olmalarından dolayı tüketici sağlığı açısından çoğu kez ikinci bir ambalaj materyaline ihtiyaç duyulmaktadır. Birtakım antioksidan ilavelerinde kanserojen etkileri ortaya çıkabilir. Petrol türevi materyallere göre daha az fiziksel ve kimyasal dirence sahip olmaları, madde geçişini daha az engellemeleri nedeniyle uygulanacakları ürün çeşitliliği sınırlıdır.

Editör: Berfincan DOĞAN