İnsanlar tarafından izlenilme ve gözlemlenilme farkındalığının davranışlardaki değişikliklere sebep olmasına Hawthorne etkisi denir. ABD’nin Illinois eyaletinde yer alan Hawthorne Western Elektrik fabrikasında çalışan işçiler üzerinde verimliliği arttırmak adına bir çalışma yapıldı. Çalışmanın öncüsü olan Elton Mayo işçilerin çalışma alanını daha çok aydınlatarak verimlilik düzeyinde bir atış olup olmayacağını gözlemlemek istedi. İki gruba ayrılan işçilerin bir kısmı aydınlık düzeyinin yüksek olduğu bir ortamda çalışırken diğer kısmı daha karanlık bir ortamda çalışmalarını sürdürdüler. Elton Mayo tarafından 1924-1927 yılları arasında yapılan bu deneyin sonuçları istenildiği gibi olmadı. Yapılan deneyde her iki grupta da rantabilitelerin artışı gözlemlendi. Fakat incelenen sonuçlarda verimlilikte bir atış olsa dahi bunun aydınlatmalarda yapılan değişiklikler gibi çevresel koşulların bir etkisi olmadığı belirlendi.

hawthorne

İşçilerin verimliliğini arttıran şey işçilerin böyle bir çalışmanın yapıldığının farkında olup gözlemlenildiklerinin bilinmesiydi. Prof. Dr. Osman Hayran “Eğer kişiler kendilerinin performanslarının ölçülmesinin söz konusu olduğunu bilirler ise performanslarını araştırma amacına uygun olarak normal dışı bir şekilde arttırma yoluna giderler.” diye bu konudaki görüşlerini belirtmiş.

İnsanların tutum ve davranışlarındaki değişiklikler etraflarındaki kişilerin onları izleyip izlemeyeceğine göre değişebilmektedir. Ayrıca kişilerin ilgi odağı olmalarının da verimlilik üzerinde bir etkisi vardır. Hawthorne etkisi çoğu araştırmacı tarafından kabul edilen bir deney değildir. Deneklerle kurulan iletişim bu çalışmayı uygun kılmamıştır. Gözlemlenen işçiler üretkenliklerinin üzerinde çalışma yapıldığını biliyorlardı. Buna ek olarak araştırmacılar işçilerin çalışma istatistiklerin artışını açık bir şekilde dile getiriyorlardı. İşçilere karşı bu kadar çok ilgili olunması da başarı seviyesini yükseltmiştir. Yanlış yöntemler ile yapılan bu çalışma Hawtorne etkisi kavramını ortaya çıkarmış oldu. Western fabrikasının üretkenliği arttırmak adına çevresel koşulların iyileştirmesinin istendiği bu çalışmalar böylece farklı bilimsel sonuçlar doğurmuştur.

Bu araştırma sonucunda insanlar arasındaki iletişimin olumlu sonuçlar doğurabildiğini söyleyebiliriz. İşveren ve işçi arasındaki iletişim bağı verimliliği arttırmakla beraber yaptıkları işlerin öneminin farkında olmalarını sağlayabilir. Hawthorne etkisi, denek olarak kullanılacağını bilen kişilerin buna uyumlu davranarak daha iyi icraat göstermelerini sağladığını kanıtlayan bir etki olmuştur.

Kaynaklar: 1, 2

Editör: Cansu Köse

https://en.wikipedia.org/wiki/Hawthorne_effect

https://www.investopedia.com/terms/h/hawthorne-effect.asp