Bir seçim yapmamız gerektiğinde doğa en son vazgeçmemiz gereken şey olmalıdır. Doğal seçilim etki etmiyor gibi gözükse de insanlar olarak yaşadığımız sürece doğayı umursamadığımız da fazla yaşayamayacağımızı bilmemiz gerekiyor. Yaşamın devamlılığı için buna mecburuz. Bugünkü yazımda ise doğaya ve ciğerlerimize açtığımız savaştan bahsedeceğim.

Baraj

Hidroelektrik Santrali Nedir?

Hidroelektrik Santrali sudan enerji elde ettiğimiz bir sistemdir. Bir miktar yükseklik kazandırılmış suyun potansiyel enerjisine hidrolik enerji denir. Bu enerjiyi önce çeşitli düzeneklerle mekanik enerjiye, oradan da elektrik enerjisine dönüştürülmesiyle elde edilen yeni elektrik enerjisine ise hidroelektrik enerji denir. Kısacası doğal veya yapay olarak belli bir seviye kazanmış su, daha düşük seviyedeki türbinlere iletilir, türbin çarklarına büyük bir hızla çarpan su, türbin milini döndürür ve dolayısıyla jeneratörü çalıştırır ve elektrik üretilmiş olur. Bu işlemlerin yapıldığı barajlara ise HES denir. Türkiye’de DSİ(Devlet su işleri) tarafından yapılan ve işletmede olan 503 adet baraj olup, bunların işletmedeki 203 adeti büyük çaplı baraj, diğerleri ise küçük çaplı gölet şeklindedir.

Hes boruları

Hes Çeşitleri

Akarsu Tipi(Barajsız)

Akarsu bir kanal veya tünele alınır. Akarsu üzerinde köprü benzeri bir yapıdaki türbin milini çevirerek elektrik üretir. Türkiye’de Dicle Nehrinin Botan kolu üzerinde bu yapı vardır.

Akarsu tipi hes

Depo Tipi(Barajlı)

Barajlar kurularak su yapay gölde bekletilir. Kurak dönemlerde bile buradan enerji elde edilebilir. Türkiye’de 504 adet bulunmaktadır. Atatürk, Keban, Altınkaya, Karakaya hidroelektrik santralleri ülkemizin önemli depo tipi santrallerindendir.

Depo tipi

Med-Cezir Tipi

Okyanuslardaki gel-git olaylarından yararlanılır. Su yükseldiğinde bir koyda bekletilir ve alçaldığında salınarak enerji üretilir.

Depresiyon Tipi

Sıcak bölgelerde suyun fazlaca buharlaşmasından enerji elde edilir.

Borular

Hes’in Faydaları

  1. .Yerleşim yerlerinin suyunu karşılama
  2. Sel ve taşkınları önleme
  3. Tarım arazilerini sulama
  4. Balıkçılık
  5. Ağaçlandırmaya katkı, erozyonu önleme
  6. Turizmi geliştirme
  7. Ulaşım
  8. İklimde yumuşama gibi yararları bulunur.

Direnen insanlar

Hes’in Zararları

Öncelikle hes fikir olarak ne kadar masum, zararsız hatta faydalı gözükse de ülkemizdeki uygulamaları baktığımızda ciğerlerimizin büyük bir kısmının çoktan solduğu ve kalanlarında soldurulmaya çalışıldığını görüyoruz. Peki ne bu zararlar?

  • Hes’in yapıldığı alanlardaki bitki örtüsü betona dönüyor.
  • Suyun borular içine hapsedilmesiyle toprak-su bağı koparılıp besin, mineral dengesi bozuluyor.
  • Su içindeki canlılar ise artık yok!
  • Akarsudan su içen canlılar su ihtiyacını nasıl karşılıyor? Ya da ağaçlar suyu mu bıraktı acaba?
  • Borular içindeki su çiftçiler için susuzluk ya da suya çokça para ödemek demek.
  • Topraktaki azot döngüsünü düzenleyen canlıları da görmüyoruz ki kim anlayacak ya da solucanlar falan boğulur çok suda.
  • Doğal erozyon sonucunda ovalar deltalar oluşur ancak suyu keserek erozyonu önlemeye çalışırsak, ağaç da olmadığından tehlikeli sonuçları olacaktır.
  • Ayrıca akarsuların boruların ve tünellerin içine alınması sonucunda ovalara ve deltalara yeterli su gitmeyeceğinden, sadece can suyu salınmasına muhtaç kalan ovalar ve deltalara karşı deniz, üstünlüğü ele geçirir. Deniz, akarsu yatağından iç kısımlara doğru ilerler. Bu ilerleme sürecinde akarsuyun beslediği yer altı sularını da deniz suları beslemeye başlar. Böylece yer altı suları tuzlanır. Tuzlanan yeraltı suları kendilerini temizleyemez. Yer altı sularını kullanarak arazilerini sulayan çiftçiler aracılığıyla kilometrelerce uzağa götürülecek bu tuzlu sular toprakları tuzlandırır.
  • Rafting gibi sporlar ise daha büyüyemeden susuzluktan soluyor.
  • Kilometrelerce dizilmiş borular ise turizmi oldukça iyi etkiliyor(!)
  • Sanırım en önemlisi su ticarileşiyor ve gün geçtikçe zamlanarak fiyatı artıyor.

Kaynaklar

1, 2