Bugün IQ üzerine bilinen/bilinmeyen bilgiler üzerinde durmak istedim. IQ‘ya geçmeden önce de yazının içinde sıkça geçecek olan ‘’zeka’’ teriminin tanımını yapmanın faydalı olacağını düşündüm. O zaman başlayalım!

Zekâ Nedir?

IQ

Profesör Wilma Resing ve Profesör Pieter Drenth 2007 yılında yayımladıkları kitaplarında zekâ için ‘’Bilgiyi elde etmek ve bu bilgiyi iyi tanımlanmış bir amacı ve yapısı olan sorunları çözmekte iyi bir şekilde kullanmak için gereken bilişsel veya entelektüel becerilerin tamamı.’’ tanımını kullanmışlardı.

IQ: Zekâ Katsayısı

IQ, Intelligence Quotient’in kısaltmasıdır ve Türkçe ’de zekâ katsayısı, zekâ bölümü şeklindeki çeviriler kullanılmaktadır.

Peki IQ Tam Olarak Nedir?

IQ

IQ, zekamızın bir ölçüsüdür ve bir sayı ile ifade edilmektedir. Bu sayı standardize edilmiş zekâ testleriyle tanımlanan ve toplumun genel durumuna göre göreceli olarak zekanın ölçüm değeridir. Ortalama IQ 100’dür.

  • 85- 115 IQ aralığı “Normal Zekâ” olarak tanımlanmaktadır. Toplumun büyük bir çoğunluğu (%68) bu aralıktadır.
  • 85 altında kalan toplumun yaklaşık %16’sı “Düşük Zekâ’’ olarak tanımlanan kategoridedir.
  • 115 – 130 IQ aralığı toplumun %14’ünü oluşturan bir diğer kategoridir. Bu kategorideki insanlar ‘’Zeki’’ olarak tanımlanmaktadır.
  • 130 – 145 IQ aralığı toplumun %2’sini kapsar ve bu aralıkta olanlar için ‘’Üstün Zekalı veya Özel Yetenekli’’ tanımlaması yapılmaktadır.

IQ Testi Nedir?

IQ

IQ testi, bir dizi bilişsel yeteneği ölçen ve bir bireyin entelektüel yetenekleri ve potansiyelinin bir ölçüsü olarak hizmet etmesi amaçlanan bir puan sağlayan değerlendirmedir. IQ testleri en sık uygulanan psikolojik testler arasındadır.

Bu puanların gerçekte ne anlama geldiğini anlamak için bu test puanlarının tam olarak nasıl hesaplandığına bakmak önemlidir. Günümüzde birçok test standartlaştırılmıştır ve puanlar, bireysel performansın bireyin yaş grubu normlarıyla karşılaştırılmasıyla elde edilmektedir. 

IQ Testlerinin Tarihçesi

IQ

Tarihte ilk olarak MÖ 2200’lü yıllarda Çin hükümdarları bir takım sınavlar hazırlayarak yanlarında çalıştıracakları hizmetçileri seçmişlerdir. Buna benzer yöntemlere Eski Mısır’da da rastlanmıştır.

Günümüzde kullanılan zeka testlerinin ilk çalışmaları 19.yüzyılın sonlarında başlamıştır. 1905 yılında Alfred Binet ve Theodore Simon zeka ölçmek için bir sistem geliştirmişlerdir. Bu sisteme göre, belli yaş aralığındaki kişilerin ortalama zeka puanları belirlenerek ortalama değerler oluşturulmuştur ve kişinin başarısı bu değerler üzerinden hesaplanmaya başlanmıştır. Orijinal testin bir formu bugün hala kullanılıyor. 

Psikolog Robert Yerkes, ordudaki askerleri test etmek için Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD Ordusu için IQ testleri geliştirdi. 

1950’lerde David Wechsler, çocuklar ve yetişkinler için IQ testleri geliştirdi. Bu testler günümüzde halen popülerliğini korumaktadır.

IQ (Intelligence Quotient) tabirinin isim babası Alman bilim adamı L. Wilhelm Stern’dir. Stern, kişinin gerçek yaşının test sonucunda elde edilen zihinsel yaşına oranının hesaplanmasına dayanan bir sistem geliştirmiştir. Günümüzde bu hesaplama şekli zeka testlerinde kullanılmaya devam etmektedir. İlk kez Stern’in kullandığı “IQ” terimi ise güncelliğini korumaktadır.

IQ = Zekâ Yaşı/ Biyolojik Yaş x 100

Potansiyel Tuzaklar

IQ testi, tarih boyunca bir dizi nedenden ötürü tartışmalı olmuştur. Her şeyden önce IQ testlerinin sonuçlarının doğrudan zekânın değeri olamayacağı savunulmuştur. Diğer bir grup maddeler ise şu şekilde olmuştur:

  • Ayrımcılık: IQ testleri, azınlık gruplarına ve engelli bireylere karşı ayrımcılığı haklı çıkarmak için kullanılmıştır.
  • Geçerlilik: Tüm uzmanlar standart bir zekâ tanımı üzerinde hemfikir değildir. Bu nedenle tüm IQ testleri aynı şeyleri ölçmez.
  • Güvenilirlik: Bu testlerin ne kadar güvenilir olduğu sorusu da var. Güvenilir IQ testleri tutarlı sonuçlar sağlamalıdır. İnsanlar sınava her girdiklerinde aşağı yukarı aynı puan almalıdır.

IQ Değeri Değişken Midir?

IQ birçok faktörden etkilenebilir ve puanlar zamanla değişebilir. Bir kişinin IQ puanını etkileyebilecek faktörlerden bazıları şunlardır:

  • Eğitime erişim
  • Beslenme
  • Kültür
  • Çevre
  • Genel sağlık ve tıbbi durumlar
IQ

Son olarak, IQ puanları bir bireyin belirli alanlardaki yetenekleriyle ilgili bilgileri ortaya çıkarabilirken; uyarlanabilir beceriler, duygusal zekâ ve görev performansı gibi diğer faktörlerin de bireyin yeteneklerinin önemli göstergeleri olduğunu belirtmek gerekir.

Kaynakça: 1, 2, 3

Editör: Minem Sena Kesen