Bilimsel verilerle, yaşam süresini uzattığı saptanan tek yöntem nedir? Kalori kısıtlaması, öğrenme ve hafızayı nasıl etkiler? Obezite önleme ve tedavilerinde kalori kısıtlaması tek başına yeterli midir?

Kaliteli yaşam birçok değişkenden etkilenen, ulaşılması güç bir hedef gibi gözükebilir. Ekstra zaman harcamadan, küçük değişikliklerle yaşam kalitenizi arttırmanın farklı yolları var. Bu yollardan biri de faydaları birçok araştırmaya konu olan kalori kısıtlamasıdır.

Kalori Kısıtlamasından Ne Anlamalıyız?

Öncelikle şunu belirtmek gerekiyor, kalori kısıtlaması kesinlikle ciddi bir açlıkla ilişkili değildir. Elde edilen kalorinin, hesaplanan normal değerlerinin altında kalmasını amaçlayan bir yöntemdir. Bu noktada, besin içeriği önem kazanır. Alınan besin değerlerine ilişkin bir uzman görüşüne başvurulmalıdır.  Okuyucularımızın sağlığına önem verdiğimiz için, bu yazımızda kalori kısıtlamasına yönelik tavsiyelerden çok bu yöntemin bilimsel verilere dayalı yararlarından bahsedeceğiz.

Kalori kısıtlaması; esansiyel gıda ve mineral alımını sağlamak koşuluyla, alışılmış kalori miktarının %20-30 oranlarında azaltılmasıdır. İnsanlarda ve hayvanlarda yapılan çalışmalar, homeostesinin (iç denge) korunabildiği bir kalori kısıtlamasının mümkün olduğunu gösteriyor.

Kalori kısıtlaması; metabolizma işleyişinde, hücresel düzeydeki onarım ve iyileşmelerde, genetik yapıyı etkileyen birçok faktörde, protein sentezinde çoğu zaman olumlu değişikliklere yol açıyor.  

Kalori Kısıtlaması Yaşam Süresini Arttıyor Mu?

Yetersizliğe ve dengesizliğe neden olmayacak düzeydeki kalori kısıtlamasının, yaşam süresini arttırdığı yönünde deneysel çalışmalar mevcut. Öyle ki bilim insanları, laboratuvar hayvanlarında ortalama yaşam süresini arttırmanın en güvenilir yolu olarak kalori kısıtlamasına işaret ediyor. Bu yöntemin hastalıkların ortaya çıkmasını geciktiren hatta önleyen, yaşlılığın biyokimyasal ve fizyolojik değişkenlerinde yavaşlama sağlayan etkileri biliniyor.

●Metabolizma Yavaşlıyor: Deneysel çalışmalar metabolik aktivitenin, yaşam süresi ile doğrudan ilişkili olduğunu gösteriyor. Metabolizmanın yavaşlaması, oksidatif hasarın azalması ve yaşam süresinin artmasıyla sonuçlanıyor.

●Serbest Radikal Üretimini Azaltıyor: Oksidatif hasara yol açan serbest radikallerin üretimi, kalori kısıtlaması ile azalıyor. Yapılan çalışmalar kalori kısıtlaması gerçekleştirilen hayvanların dokularındaki lipit, protein, DNA molekülleri üzerinde serbest radikal hasarın daha düşük olduğunu gösteriyor.

●Vücut Sıcaklığı Düşüyor: Soğukkanlı hayvanlarda yapılan çalışmalarda, yaşam süresini uzatmayı sağlayan metabolizma yavaşlaması ve oksidatif hasarda azalma faktörleri görülüyor. Başka bir çalışmada vücut sıcaklığının uzun süreli olarak 0,5⁰C düşürülen farelerde, yaşam sürelerinin %20 oranında arttığı tespit edildi.

kalori

Kalori Kısıtlaması Ve Nörobilim Çalışmaları

Nöronlara koruyucu ve iyileştirici etkisi tespit edilen kalori kısıtlaması, beynin yaşlanmasını önlüyor. Daha önceki yazımda bahsettiğim yeni nöron oluşumunu da teşvik eden kalori kısıtlaması, yaşlılıkla alakalı bilişsel gerileme ve hastalıkları geciktirme amacıyla başvurulan bir yöntem.

Araştırmalar kalori kısıtlamasının nöral hasarı azalttığı, beyindeki yaşa bağlı değişimleri önlediği; öğrenme, hafıza ve motor performansı arttırdığını gösteriyor. İnsanlarda yapılan bir deneyde üç ay boyunca %30 kalori kısıtlamasının, sözcük hafızasını arttırdığı tespit edildi.

Obezitede Kalori Kısıtlaması Yaklaşımı

Hareketsiz yaşam ve aşırı kalori alımı obeziteye yol açıyor. Obezitenin önlenmesini sağlasa da obezite tedavilerinde, kalori kısıtlaması tek başına yeterli görülmüyor. Çünkü metabolizmayı yavaşlatan bu yöntem bilinçsizce uygulandığında kas küçülmesi, protein kaybı gibi istenmeyen sonuçlara neden olabiliyor. Kalori kısıtlamasının yanında fiziksel aktiviteyi sağlayan egzersiz programları eklendiğinde bu sonuçlar engelleniyor.

Kalori kısıtlaması yaşam süresini arttırması, beynin yaşlanmasını ve obeziteyi önlemesi yönüyle yaşam kalitemizi üst düzeylere taşıyabilecek bir yöntem.

Kaynaklar:

●Memelilerde Ortalama Yaşam Süresi ve Yaşlanma Sürecinde Serbest Radikallerin Rolü/ Sema Yaralıoğlu GÜRGÖZE, Tekin ŞAHİN, M.Hanifi DURAK

●Yaşlılık, Yaşlanma Mekanizmaları, Antiaging Ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri/ Dr. Mustafa Cankurtaran

● Ege Journal of Medicine 49(3), Yaşlanma Mekanizmaları/ Karan M.A, Tufan F.

●Spor Hekimliği Dergisi, Obezite ve Egzersiz Tedavisi/ Soner AKKURT

●SIÇANLARDA ADOLESAN DÖNEMDE KALORİ KISITLAMASININ HİPOKAMPUSTA NÖROGENEZ, ÖĞRENME VE HAFIZA ÜZERİNE ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI/ ZÜLAL KAPTAN

●Dr. Yavuz Dizdar, Yemezler! Bilimsel Verilerle Gıda-Hastalık İlişkisi