Bilindiği üzere kanser tedavisi oldukça güç bir hastalıktır. Bu haftaki yazımda kanserin hızlı yayılmasının nedenlerini inceleyerek tedavisinin neden zor olduğunu anlamaya çalışacağız.

Kanser hücrelerinin aşırı hızlı ve kontrolsüz çoğalmasının temel nedeni, büyüme faktörlerine olan gereksiniminin normal hücrelere kıyasla daha az olmasıdır.  Öyle ki bazen kanser hücreleri çoğalmak için gerekli olan büyüme faktörlerini kendileri salgılayabilir(Otokrin çoğalma uyarımı). Bunun nedeni ise hücre içi sinyal sistemlerinde gerçekleşen bozukluklardır.

Hücreler

Kanser Nasıl Yayılır: Metastaz ve Anjiyogenez

Normal hücreler besin ve oksijen ihtiyaçlarını karşılamak için kan damarlarına ihtiyaç duyar. Ancak erişkin bireylerde damar oluşumu çok azdır. Kanser hücreleri çok hızlı bölündükleri için yüksek oranda besin ve oksijene ihtiyaç duyarlar. Bu sebeple damar oluşturma yeteneğine sahiptirler ve yeni kan damarlarının oluşumunu(Anjiyogenez) uyaran-hızlandıran büyüme faktörleri salgılar. Böylece artan oksijen ve besin gereksinimi yeni damar oluşumlarıyla karşılanmış olur. Bu olay kanser hücrelerinin dolaşıma katılmasına ve metastatik yayılımının başlamasına olanak sağlar.

Yüzey adezyon moleküllerinin anlatımındaki azalma nedeniyle kanser hücrelerinin tutunma yeteneği normal hücrelere kıyasla daha düşüktür. Buna bağlı olarak bağlı olarak kanser hücrelerinin diğer hücreler ve doku bileşenleri ile etkileşime girmesi zorunluluğu ortadan kalkar, bu durum kanser hücrelerine metastaz yeteneği kazandırır.  Normal hücreler genellikle bulundukları konumlardan ayrılmazlar. Kanser hücreleri belirli bir büyümeye ulaştıklarında başka doku ve organlara göç ederler. Bu olaya metastaz adı verilir.

Metastaz

Kanser Hücreleri Neden Uzun Yaşar?

Kanser hücrelerinin çoğunda apoptoz (Programlı hücre ölümü) görülmez ve normal hücrelerden daha uzun yaşarlar. Apoptoza girmemeleri DNA hasarına yol açan kemoterapötik ilaçlara direnç göstermelerine neden olur.

Tümör hücreleri ayrıca ökaryotik kromozomların uçlarını kısalmaktan koruyan telomeraz enziminin sınırsız replikasyon özelliğine de sahiptir. Ökaryotik hücrede genotipin saklandığı yer olan kromozomun uç kısmına telomer adı verilir. Telomer, embriyoner yaşamda ve genç hücrede uzundur. Hücre bölündükçe her seferinde telomerin bir parçasını kaybeder ve en sonunda genetik kodun belli bir kısmının kaybı ile hücre ölür. Telomeraz,  kromozomun ucuna telomeri ekleyen bir RNA dizisi kompleksidir. Bu dizi, kodu kromozomun ucuna tekrar tekrar ekleyerek teorik olarak hücreyi ölümsüz hale getirir. Bunun önemi zayıflama belirtisi göstermeyen genetik kodu ile, ölümsüz hücrelerin, bütün tümör baskılama mekanizmalarının hakkından gelecek kadar kuvvetlenmeleridir. İnsan tümörlerinin %90’ı oldukça aktif telomeraza sahiptir. Telomerazın inhibisyonu (Gelişmesinin engellenmesi) kanser tedavisinin en önemli konusunu oluşturmaktadır.

Telomeraz

Kanser Hücreleri Bağışıklık Sistemimizden Nasıl Kaçıyor?

Bağışıklık sistemimiz vücudumuza giren yabancı maddeleri ve vücutta mutasyon sonucu oluşan madde ve hücreleri tanır ve yok eder. Normal hücrelerimiz bağışıklık sistemi hücrelerine “Dost” olarak görünmesini sağlayan proteinleri yüzeylerinde taşırlar. Kanser hücreleri de bu proteinleri yüzeylerinde taşıyarak bağışıklık sistemine görünmez olmayı öğrenirler.

Kanserleşmeyi Destekleyen İltihaplanma 

Tümör ortamı sadece kanser hücrelerini barındırmaz aynı zamanda iltihaplanmayla ilişkili bağışıklık sistemi hücrelerini de içerir. Bu hücreler büyüme faktörleri ve enzimlerin sayısını arttırarak kanserin damar oluşturmasını ve yayılmasını destekleyen bir ortam oluşturur. Aynı zamanda reaktif oksijen radikalleri üreterek DNA’nın hasar görmesine ve kanserleşmeye neden olur.

Bütün bu kanserin tedavilerini zorlaştıran sebepleri ve işleyişleri anlamak gelecekte veya şimdide kanser çalışmaları yapabilmek için oldukça önemli. Savaşta ülkeler düşmanlarının silahlarını bilmek istiyor ki karşı atakta daha güçlü silahlarla daha fazla asker kullanılsın. Savaştığımız ve istemediğimiz hücrelerin mekanizmalarını bilip onları tanırsak, bu savaşta galip gelme şansımız var demektir.