Yıllar boyu gizemli kalan uçak kazalarının nedenleri ve sırlarının açığa çıkması için en güvenilir kaynak olarak kabul ettiğimiz, medyada defalarca adını duyduğumuz ama hakkında çok az şey bildiğimiz kara kutunun bilinmeyenlerini inceleyeceğiz. Keyifli okumalar…

Kara Kutu Nedir?

Kara kutu, hava yollarını kullanan her araçta bulunması zorunlu olan 2 parçaya ayrılmış, biri kuyrukta uçağın verilerini diğeri ise kokpitteki tüm konuşmaları kaydetmek için kullanılan kayıt cihazıdır. Bu cihaz sayesinde kaza anındaki son konuşmalar ve kazaya neden olan etmenler kolayca tespit edilebiliyor.

Kara Kutunun Mucidi Kimdir?

Dr. David Warren, babasını 9 yaşındayken uçak kazasında kaybetmiş Avustralyalı bir bilim adamı ve kara kutunun mucididir. Bu kazaya neden olan aksaklıkları ve son konuşmaları çok merak ettiği için böyle bir fikri hayata geçirmiştir. Yaşanılan sorunlardan ders çıkarılarak havacılık sektöründeki yeni gelişmelere yol açılmasında kendisinin payı yadsınamaz. Aynı zamanda Avustralya, bu teknolojiyi zorunlu hala getiren ilk ülkedir. David Warren’in hayatı hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

david-warren

Uçaktaki Çeşitleri ve Görevleri Nelerdir?

Uçakta iki çeşit kara kutu vardır: FDR ve CVR. Peki bunlar nedir?

FDR/ADR: Uçakla ilgili verileri kaydeder ve kuyrukta konumlanmıştır. Kuyrukta bulunmasının sebebi uçağın en güvenli kısmı olmasındandır. Olası kaza ve kayıplarda en iyi orada korunacak ve bulunması daha kolay olacaktır. 25 saat kayıtlı verilerin bulunması nedeniyle büyük yolcu uçaklarında 250 parametreye kadar detaylı bilgi verir. Temel parametrelere sıcaklık, hız, rakım ve güzergah örnek verilebilir. Bu parametrelerin detaylı incelenmesi sonucunda kaza nedenleri anlaşılır. Bu nedenle ADR,(Accident Data Recorder) yani kaza verileri kaydedicisi olarak da bilinir.

CVR: Pilotlar ve hava trafik kontrolörlerinin aralarındaki konuşmalar, kokpitteki tüm konuşmalar ve motor sesi de dahil olmak üzere çevresel sesleri de içerisinde bulunduran bir kayıt cihazıdır. Sanılanın aksine yalnızca son 2 saatteki konuşmaları kaydedebilir. Airbus ve Boeing modellerinde CVR silme tuşu da bulunur.

Bu kayıtlar sadece kaza durumunda değil, aynı zamanda bir öğrenci pilotun uçuş performansının değerlendirilmesinde de incelenebilir.

black-boxes

Rengi Neden Turuncu?

Kara kutu denince aklımızda siyah renk canlanıyor olabilir; ancak gerçek rengi turuncudur. Sebebi ise doğada en az bulunan renk turuncu olduğu için kaza sonucunda düştüğü yerde kamufle olmayıp kolay fark edilir yapıda olmasıdır. Medya tarafından türetilen bir isim olduğu için halk da genel olarak “Kara Kutu” olarak biliyor; ancak uzmanlar böyle isimlendirmiyor. Neden kara kutu sorusunun henüz bir cevabı yok.

İlk versiyonunun film bazlı kaydı nedeniyle içinin karanlık olması, bir gazetecinin “harika kara kutu” tabiri ya da kaza sonrası alevler yüzünden kömürleşmesinin de bu tanımlarda etkili olabileceği söyleniyor. Bence kaza nedenlerini açığa çıkartması dolayısıyla, kötü haber verdiği algısı da bu tanımı şekillendirmiş olabilir.

kara-kutu

Kaza Sonrası Nasıl Bulunuyorlar?

Kara kutu tuzlu suda 30 gün dayanacak şekilde tasarlanmıştır. Dayanıklılığı hakkında daha fazla bilgi için bu videoyu izleyebilirsiniz.

Kazalar ve kayıplarda uçağın konumunu tespit etmek için uçakta özel donanımlar vardır. İvmelenmedeki değişimi algılayan sensörler sayesinde kazalardan sonra etkin hale gelen vericiler, Uluslararası Arama ve Kurtarma Uyduları tarafından algılanarak uçağın yerinin belirlenmesini sağlar.

Bu vericiler su altında sinyal gönderemez; bu nedenle uçak enkazının suyun altına battığı durumlar için kayıt cihazlarında su altında bulunmalarını kolaylaştıran sistemler bulunur. Enerjisini bataryadan alan bu cihazın su ile temasında ses sinyalleri yayılır.

6000 metre derinliğe kadar 30 gün boyunca saniyede bir yayılabilen bu ses dalgaları, batarya gücündeki azalmaya rağmen yayıldıktan 60 gün sonraya kadar algılanabilir ve 2-3 km mesafeden özel bir cihaz olan ”Pinger Locator”sayesinde tespit edilebilir; ancak süresi düştüğü yere göre değişir. Atlas Okyanusuna düşen kara kutuların bulunması ve kaldırılması yaklaşık 2 sene sürmüştür.