16 Kasım’da Kilogramın Tanımı Değişti

Kilogram

16 Kasım 2018. Sizin için sıradan bir cuma gibi gözükebilir fakat bilim tarihi için oldukça heyecanlı bir gün oldu. Bugün bir oylama gerçekleşti ve oylama sonucuyla başta kilogram olmak üzere bilimde kullanılan 7 temel ölçüden 4’ünün tanımı değişti. Peki ya neden buna ihtiyaç var?

Kilogram Nedir?

Şimdilerde elektronik teraziler kullanılsa da eskiden pazarcılar 2 kefeli teraziler kullanırlarmış. Ninelerimizin aldığı patatesi bir kefeye, diğer kefeye de ağırlıkları koyarlarmış. Peki hiç düşündünüz mü onların gerçekten 1 kilogram olduğunu nasıl anlıyoruz? Kilogram, bütünüyle elde yapılmış fiziksel bir nesneye dayalı bir uluslararası ölçüm standartıdır. Fransızlar’ın Le Grand K(Büyük K) olarak isimlendirdikleri bu standart Paris’te Serves yakınlarındaki Pavillon de Breteuil binasının bodrum katında üç ayrı anahtarla açılabilen kilitli bir kasanın içinde hava geçirmeyen iç içe 3 tane cam fanusun içinde saklanmaktadır.

Pavillon de Breteuil

Pavillon de Breteuil

Büyük K 1889 yılında %90’ı platinyum, %10’u iridyumdan yapılmıştır. Bu standarttan tam 40 kopya üretilmiş. Daha sonra bu kopyaların da kopyaları üretilerek tüm ülkelere dağıtılmıştır. Türkiye’de 54 numaralı kopyası mevcuttur ve bu kopyadan diğer ağırlıklar elde edilmiştir. Türkiye’deki kopya Gebze’deki Tübitak Ulusal Metroloji Enstitüsü’nde muhafaza edilmektedir.

Le Grand K Orjinalliğini Nasıl Koruyor?

Aslında koruyamıyor. Daha net açıklamak gerekirse, bu kopyaların platinyum ve iridyumdan yapıldığını yukarıda söylemiştim. Bu maddeler kimyasal değişimlere karşı neredeyse altın kadar dayanıklı. Fakat bu durum onların hiç tepkimeye girmeyeceği anlamına gelmiyor. Platinum, az da olsa hava ile tepkimeye girebiliyor veya üzerinde toz birikebiliyor. Tozu temizlemek için fırçalama ya da eter ile alkole batırılmış süet kullanılarak silme işlemi uygulanıyor. Ardından iki kez damıtılmış sudan elde edilen buhar üflenerek, bir hafta kadar kurumaya bırakılıyor.

Ä°lgili resim

L Grand K

Ne kadar üzerinde titiz çalışma yapılmış olsa da kopyalar da orjinal kilogram da zaman içerisinde değişiyor. Her 40 yılda bir kopyalar ve orjinal kilogram üzerinde yapılan ölçümlerde, ağırlıklarının birbirinden farklı olduğu tespit edilmiş. Ayrıca orjinal kilogram bugüne kadar  50 μg  kaybetmiştiru. Bu da 1/50.000.000 oranında değer kaybı anlamına geliyor. Yani kilonuz gittiğiniz her ülkede değişebiliyor. Ayrıca orjinal kilograma göre ölçüldüğünüzde 50 μg eksik bir değer elde ediyorsunuz. Bu sizin için çok anlam ifade etmese de yapılan bilimsel çalışmalar da oldukça önemli bir anlama sahip. Örneğin kullandığımız bilgisayarlar, cep telefonları, akıllı saatler ve bir çoğu teknolojik cihazın içerisinde bulunan işlemciler bu birimlere göre üretiliyor. Küçük değişimler cihazlar üzerinde büyük etkiye neden olabilir.

Takvimilerinizi 16 Kasım’a Ayarlayın

16 Kasım Cuma günü, hafta sonu tatilinin hayalini kurarken, Fransa’da Versay Şatosu’nun yakınında “Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı” yapılacak. 57 ülkeden giden temsilciler bu konferansta kilogram ile birlikte kelvin, amper ve mol kavramlarının tanımları için yeni bir tanımlama kararı alacak. Bu karar 20 Mayıs 2019 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanacak. Bu tarihten itibaren, bizim 129 yıllık meşhur orjinal kilogramımızı emekli edip müzede dinlenmeye bırakacağız. Peki ya neye göre tanımlayacağız?

Bunun için ön görülen 2 tane fikir var. İlki Avogadro sayısına dayalı bir prototip oluşturmak. Avogadro sayısını hatırlatmak gerekirse, 1 mol maddede bulunan toplam atom sayısına Avogadro sayısı denir. Bu sayı yaklaşık olarak 6,02 x 1023‘tür. Metrolojistler, bu sayıya dayanarak kilogram’ı ultra saf bir monokristalin silikon kürenin büyüklüğüne tanımlamak istiyorlar. Bu fikir, hala gelişim aşamasında bulunuyor. Diğer fikir ise, Planck sabitine dayalı bir standart oluşturulması.

Ekim ayında bununla ilgili Tübitak’ta yapılan Kibble Balans Deneyi’nin birinci fazı başarıyla tamamlanarak, 3 x 10-7  bağıl belirsizlik seviyesine ulaştı. Bu değer kilogramın yeni tanımı için yeterli bir değer değil. 2. faz için çalışmalarına hızla devam eden metrolojistler, 2. fazda 2 x 10-8 bağıl belirsizlik değerine ulaşabilirlerse “Ulusal Kütle Prototipimiz” oluşturulmuş olacak. Böylece kendi ulusal kütle ölçümlerimizi güvence altına almış olacağımız gibi başka ülkelere bu konuda bağımlılığımız kalmayacak. Ayrıca Tübitak, birincil yönteme sahip olmayan enstitülere uluslararası kütle kalibrasyon hizmeti verebilecek ve hatta gelişmekte olan enstitülere teknoloji transferi de sağlayabilecek konuma gelecek. Ninelerimiz de 1 kg patates aldığında onun gerçekten 1 kilo patates olduğunu bilecek ve kazıklanmadığı için sevinecek.

Bilgiyi Yay
Written by Ecem Bölük
22 yaşında bir Bilgisayar Mühendisi. Okumaya, yazmaya ve kodlamaya delicesine bağlı kreatif biri.
2 Comments
  1. 1 kilo patatese güvenebilmek için patatesin topraksız,kusursuz olması gerek.Kabuklarının soyumunun 50 μg’ına kadar kusursuz olması gerek.Patates tamamen orijinal ve suyunun az olması gerek.Ölçülürken tamamen kusursuz ölçülmesi gerek. Zaten satıcı tartarken 50 gram fazla 50 gram eksik aynı para. Ninelerimiz endişelenmesin.

Leave a Reply