Kişilik Analizinde 5 Faktör Kuramı

kişilik

Yaşama karşı geliştirdiğimiz bakış açıları, zamanla süreklilik kazanır ve davranışlarımızda tutarlılık oluşturma yönünde kişilik özelliklerimizi belirler. Psikolojide tanımlanan ve birçok araştırmacı tarafından kabul gören Beş Faktör Kişilik Kuramı; olumlu veya olumsuz davranışlarda, süreklilik ve tutarlılık gösteren kişilik özelliklerini belirli boyutlarda incelememizi sağlar. Costa ve McCrea’nın tanımladığı bu kuram, kişiliği; Dışadönüklük, Özdenetim, Deneyime Açıklık, Uyumluluk, Nevrotizm boyutlarında analiz eder. Bireyde bu boyutlar farklı ölçülerde ve farklı kombinasyonlarda gözlemlenebilir.

1) Dışadönüklük

Yüksek düzeyde olumluluk, hareketlilik ile karakterize edilir. Dış gerçeklikten aldıkları haz durumu, insanları ve büyük grupları sevme eğilimiyle ilgidir. İyimserliği ve coşkuyu daha sık yaşarlar. Artmış enerji düzeyleri, hareketten ve eğlenceden keyif almalarını sağlar. Ödüle karşı duyarlı olmaları, ani kararlar vermelerine bazen de kendilerini engellemede ve duygularını kontrol etmede başarısız olmalarına neden olabilir. Diğer insanlara göre daha fazla pozitif olay beklentisine sahiptir. Bu noktada sorun odaklı çözümleri ve karşılaştıkları durumlarda olumlu tekrar değerlendirebilme özellikleri dikkat çeker. Diğer insanlarla enerji dolu iletişimiyle tanınsa da, içlerinde duydukları heyecan arama potansiyelleri ve değişikliklerden çok hoşlanmaları; öznel iyi oluşlarının sosyal çevreden bağımsız olmasına neden olur. İlgilendikleri konuda üretkenlikleri üst noktadadır,  içedönük özelliği gösteren bireylere göre daha az yorgunluk hisseder.

Bu boyutun diğer ucunda içedönüklük vardır. Sosyal dünyaya daha az ilgili ve yalnız kalmaya daha çok ihtiyaç duyan bireylerdir. Bazen bu durumun nedeni kendilerini koruma eğilimi olarak açıklanabilir. İçedönük bireylerde, günlük yaşamın sıradan sorunlarını çok ciddiye almaları da gözlemlenebilir. Düzenli yaşamdan ve gelecek için plan yapmaktan keyif alır. Heyecanlı ve ani hareketten hoşlanmaz.

kişilik

2) Özdenetim

Bireyin hedefe yönelik davranışlarındaki kontrol boyutudur. Sabır, motivasyon, bilinçlilik gözlemlenir. Başarı isteklerinin yanında hedefe ulaşmada ahlaki titizlikleri de vardır. Başarıya ulaşmayı kendisi istediği için başarılı olur, çevredeki insanların onayını kazanmak için değil. Bakınız bu noktada özsaygı önemli bir faktördür. Dış çevreye mümkün olduğu kadar az bağımlı, kendine yetebilen ve en önemlisi kendini gerçekleştirmeye yönelik duygulardan haberi olan bireylerdir. Bilinçlilik düzeyi bu derecede yüksek olan bireyler, başarılı olduklarında çevreden onay aramadıkları için gerçek başarıyı tam anlamıyla deneyimler.

3) Deneyime Açıklık

Çeşitliliği ve yeni yaşantıları tercih eder. Yeni şeyler öğrenmeye ve kendini geliştirmeye oldukça isteklidir. Entelektüel anlamda fazlasıyla meraklıdır. Deneyime açıklık, bireyin entelektüel kapasitesinin yansıması olarak düşünülebilir. İç duygulara karşı duyarlılığı yüksek, oldukça hassas bireylerdir. Sahip oldukları yüksek hayal gücü, müthiş fikirler üretebilmelerini sağlar. Kişinin kendine has ve özgün olması, sanatsal düşünebilme özelliği ile ilişkilendirilebilir.

Bu boyutun diğer uç noktasında ise dünyayı daha yüzeysel algılayan, soyut fikirlerle ilgilenmeyen, belirli bir rutine sadık, tek biçimliliği tercih eden, faydacı kişilik özellikleri gözlemlenir.

kişilik

4) Uyumluluk

Bu boyutta, kişiler arası ilişkilerdeki sosyal denge gözlemlenir. Bireyin diğer insanlarla olan ilişkilerini sürdürmekte ve korumakta kullandıkları dürtülerin ne olduğu ya da neden bu ilişkileri korumaya yönelik davranışlarda bulundukları anlamaya çalışılır. Bazı durumlarda bireyin sosyal açıdan kabul edilebilir olma isteği, kendi öz değerlendirmesinden kaynaklı bağlantılarla da ilişkilendirilebilir. Bu noktada gerçekçi yaklaşım önemli ve gereklidir. Bu açıklamayı yaptıktan sonra bireyin kendisine zarar vermeyen uyumluluk düzeyini tanımlamak yerinde olacaktır.

Gerçek uyumluluk düzeyi yüksek bireylerin yumuşacık kalpleri vardır, diğer insanların da duygularını hisseder. Zarif ve düşüncelidirler. İşbirliğine yatkın, sempatik, kendine ve diğer insanlara karşı oldukça saygılıdır. Sosyal dengeyi tam anlamıyla kurmuşlardır. Yanında huzur bulduğunuz insanları düşününüz, işte o insanlar tam olarak bu insanlardır.

Gerçek uyumluluk düzeyi düşük olan insanlar işbirliğini değil rekabeti tercih eder. Diğerlerinin iyilik hali ile daha az ilgilidir. Kendi çıkarlarını diğer bireylerin çıkarlarından üstün tutar, davranışlarında değerler sistemi yoktur.

5) Nevrotizm

Nevrotiklik, duygusal tutarsızlığı ifade eder. Sıradan durumlar bile onlar için tehdit edicidir. Küçük hayal kırıklıkları, onlar için üstesinden gelinemeyecek kadar büyüktür. Olumsuz duygusal tepkileri uzun sürelidir. Benliğini kabul edememe, aşırı mükemmeliyetçi olma, yapıcı eleştiriye dahi açık olamama durumları gözlemlenir. Adler nevrozu sürekli etkinlik gösteren aşağılık duygusu olarak tanımlar. İleri aşamalarında kişilik bozukluğu olarak karşımıza çıkar.

Nevrotizm ölçeğinde düşük puana sahip bireylerde duygusal denge gözlemlenir. Olumsuz duygu durumlarıyla baş etmede iyidirler.

Kaynaklar:

● Beş Faktör Kişilik Ölçeğinin Türk Kültürüne Uyarlanması/ Mehmet Barış Horzum, Tuncay Ayas, Mehmet Ali Padır

● BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ İLE AKADEMİK GÜDÜLENME İLİŞKİSİ/ Öğr.Gör. Ferhat BİTLİSLİ, Okt. Mehmet DİNÇ, Öğr.Gör. Esra ÇETİNCELİ, Yrd.Doç.Dr. Ümmühan KAYGISIZ

● ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK KURAMI’NA GÖRE KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ALT BOYUTLARININ BAZI DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ/ Kasım TATLILIOĞLU

● Beş Faktör Kuramına Dayalı Kişilik Özellikleri/ Nazmiye ÇİVİTCİ, Ahu ARICIOĞLU

● KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ VE PSİKOLOJİK SERMAYENİN PSİKOLOJİK İYİ OLUŞ, AKIŞ DENEYİMİ, İŞ TATMİNİ VE ÇALIŞAN PERFORMANSINA ETKİLERİ/ Tuğba Yaşin

Bilgiyi Yay
Written by Tuğçe Çakır
Üniversite öğrencisi. Okur, çizer, düşünür, merak eder cevabını bulana kadar asla pes etmez. Çoğu zaman yazmakla meşguldür, kalemi hiç tükenmeyenlerden :)

Leave a Reply