Babaannemin kıyafet dolabının kendine has bir kokusu vardı. Yılların anısını saklayan dolaptaki kıyafetlerin, suntanın ve ahşap askılıkların kokusu dolabı her açışımda bana ulaşırdı. Şimdi ne zaman o kokuyu alsam çocukluğumdaki ve lise dönemimdeki anılarım gözümün önüne gelir. O kadar iyi hatırlarım ki! Bazen rastgele geçtiğim bir sokakta esen rüzgarın bana taşıdığı koku… Sanki elimden tutup beni anılarımın içine bırakıverir. Bu durum hepimizin başına gelmiştir. Bir koku sayesinde bir anıyı hatırlayabiliriz. Hem de ne dolaysız ve kolay bir şekilde hatırlarız değil mi? Peki nasıl oluyor da kokular, diğer duyu organlarına nazaran daha iyi anımsatıyor? Acaba bu özelliği hayatımızda nasıl kullanabiliriz?

koku

Kokuların Etkisi

Koku; duygularımızda, fiziksel ve zihinsel sağlığımızda önemli rol oynar. Burnumuzdaki koku hücreleri evrimsel açıdan beynin en eski kısımları ile bağlantılıdır. Bu nedenle kokunun ilk insandan beri hayatta kalma içgüdüsünün önemli bir parçası olduğu düşünülüyor. Tabi evrimsel süreçte bu durumun önemi azalmış olsa da kokuların, beyindeki ve beden üzerindeki etkileri hala devam etmektedir. Toronto Üniversitesinde yapılan bir araştırmaya göre kokuların tetiklediği anılar daha net, daha yoğun ve daha duygusal olma eğilimindedirler. Bunun sebebi beynimizdeki kokuyu işleyen bölümün duygu ve hafızada yer alan kısımlarla doğrudan bağlantılı olmasıdır.

duyu
koku

Kokunun bu denli beynimizde etkisi olmasını bazı bilim adamları beyne ulaşmasında diğer duyulardan daha kısa bir yol izlemesine bağlıyorlar. Bazı bilim adamları ise koku alma merkezinin hafıza merkezi yani hipokampüsle yan yana olmasına bağlıyor.

Koklayarak Bağdat’ı Bulmak

Koku, birinin onu duyumsadığı anda o anı tüm özellikleri ile hafızasına kaydetmesini sağlayan en önemli anımsatıcılardan biridir. İnsanın koku alma mekanizması oldukça fazla alıcı içerir. Bu karmaşık yapı sayesinde neredeyse sayısız kokuyu birbirinden ayırt edebiliriz.

Bu elbette dikkate almamız gereken bir özelliğimiz. Örneğin eğitim sırasında koku materyallerinin de eklenmesi öğrenilenlerin kalıcı olmasını sağlayabilir. Kokular ile satın alma eylemimiz bile etkilenebilir. Alışveriş merkezindeki mağazaların farklı ve markaları ile bütünleşmiş kokuları vardır. Güzel kokuların rahatlatıcı ve çekici özelliği sayesinde markalar bunu pazarlama stratejisi olarak kullanabiliyorlar. Kokular ile sizin satın alma eylemini gerçekleştirmenizi etkiliyorlar. Hoş kokular iyi bir uyku çekmenize ve güzel rüyalar görmenizi sağlayabilir. Hatta kabus görmenizin önüne bile geçebilirler!

Kokuların Ardındaki Gizemi Biliyor Musunuz? 1

Bir parfüm dükkanına gittiğinizde birkaç kokuyu denedikten sonra kahve koklarsınız. Bu, kahvenin burnumuzdaki reseptörleri uyaran güçlü ve keskin bir koku olmasından kaynaklanıyor. Aynı zamanda kahveyi ve lavantayı uykusuzluk çektiğiniz günlerde de koklayarak uykulu halinizden sıyrılabilirsiniz.

Güzel koku, insanın ruh halini ve bedenini etkiler. Eskiler bu nedenle şifahanelerde güzel koku kullanırlarmış. İslam dininde ve Osmanlı döneminde de kokulara ayrı bir önem verilmiştir. Örneğin Osmanlı döneminde kıraathaneler, kahvehaneler ve meyhaneler kendi dükkanlarına özgü koku oluştururlarmış. Buhurdanlıkla bu kokuyu gün boyu mekan içine dağıtırlarmış. Evdeki fertler gelenin Ragıp Efendinin kahvehanesinden mi yoksa Boryana Efendinin meyhanesinden mi geldiğini anlarlarmış.

Kokularla Tedavi – Aromaterapi

Aromaterapi, 6000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Bitkisel yağlar ile bireyi iyileştirmeye ve dengelemeye yardımcı olmak için yapılan alternatif terapi şeklidir. Belki evimize, ofisimize veya içinde bulunduğumuz mekana alacağımız tütsü veya buhurdanlıklarla biz de kokunun bu etkili özelliklerini kullanabiliriz.

Peki hangi koku neye iyi gelir?

  • Uykusuzluktan şikayetçiyseniz baş ucunuza koyacağınız lavanta kokusu veya yastığınıza damlatılan lavanta yağı iyi bir uyku çekmenize yardımcı olacaktır.
  • Eğer konsantre olma sorunu yaşıyorsanız fesleğen kokusu dikkatinizi toparlamaya yardımcı olacaktır.
  • Öğrendiklerinizi hatırlamada güçlük yaşıyorsanız ders çalışırken yanınıza alacağınız tarçın kokusu sonradan hatırlamanız için yardımcı olabilir.
  • Nane kokusu ile kendinizi daha enerjik ve yenilenmiş hissedebilirsiniz.

Bonus Olarak

Kokuların Ardındaki Gizemi Biliyor Musunuz? 2

Kokulardan bu kadar bahsetmişken size baharatlarla dolu bir filmi önermek istiyorum: A Touch Of Spice. Tamer Karadağlı’nın da oyuncu kadrosunda yer aldığı filmde baharatların sosyal yaşama, insan ilişkilerine ve psikolojiye olan etkileri anlatılıyor. Kalbinize dokunan ve metaforlar ile size hayatın bazen tatlı bazen acı olduğunu gösteren bol baharatlı bir film. Yemek ve kokuları ele alan filmde tarçın hakkında da özel bir bilgi ediniyoruz: Tarçın, insanların karşılarındakinin gözünün içine bakmasını sağlar. Bu tatlı filmi izlemeyi ertelemeyin!

Tabi bir de Friends dizisindeki Pheebe Buffay karakterini anmazsak olmaz. Dizi içinde küçük ve sevimli kafe olan kafede söylediği Smelly Cat şarkısının bağlantısını da ekliyorum.

Kokuların Ardındaki Gizemi Biliyor Musunuz? 3

Sizinle olmak güzeldi. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.

Kaynakça: 1, 2, 3

Editör: Berfincan Doğan