“Ya nasıl olur ben bu şekli böyle hatırlıyorum”, “Bu çizgi film kahramanının yüzünde bu yoktu.” gibi sorular beynini kurcalıyorsa; evet, tam yerindesin. Bu yanlış hatırlama olayına neden “Mandela Etkisi” adı verilmiş, gelin hep birlikte inceleyelim.

Mandela Etkisi Nedir?

Bu etkinin fark edilmesi ünlü siyahi devlet başkanı Nelson Mandela’nın ölüm tarihinin farklı hatırlanması ile başlar. İnsanların büyük çoğu, Nelson Mandela’nın ölüm tarihini yanlış hatırlamakla kalmaz; kimisi yıllar önce hapishanede öldüğünü iddia eder. Hatta, “Öldükten sonra meydana gelen olayları daha dün gibi hatırlıyorum, televizyonda gösterilen cenazesini, bazı şehirlerde çıkan olayları, dul kalan eşinin yaptığı yürek burkan konuşmayı…” diyen yazar Fiona Broome var. Oysa Mandela daha 4 yıl önce 2013’de vefat etti.

Bu yaşanan olay, Korsakov adlı Rus bilim adamının yaptığı çalışmaları destekler nitelikteydi. Korsakov adında Rus bir bilim insanı 19. Yüzyılın sonlarında bir sendroma adını verdi: Korsakov Sendromu. Olmamış olayları sanki olmuş gibi hatırlayan insanların bu psikoza yakalandığı söylenir. Psikolojide bu fenomenle ilgili komple bir kategori var: konfabülasyon. Gerçekmiş gibi anlatılan anlatılan ama hiç olmamış olaylara verilen kavram. Olayı anlatan kişiler aslında yalan söylemiyorlar, çünkü onlar da olayı öyle hatırlıyor.

Alışveriş Merkezinde Kaybolma Deneyi

Bu deneyde deneklere 3’ü gerçek olmak üzere 4 tane olay kağıda yazılıp verilir. Bu olaylardan biri de alışveriş merkezinde kaybolmayla ilgilidir. Deneklere bu olaylar hakkında hatırladıklarını yazmaları istenir. Bu deneyde denekler tarafından uydurma olaya bile verilen birtakım detayların olduğu gözlemlenmiş. Aslında alışveriş merkezinde kaybolmamış olan denekler, orada yaşadıkları başka olaylarla bunu birleştirip anlatmışlardır. Bu da beynin sahte anı oluşturma olayını kanıtlayan en çarpıcı deneylerden biri olmuştur.

Mandela Etkisi’nde Kaldığımız Bazı Olaylar

çizgi film dünya
Doğru bilinen yanlışlar

-Mickey Mouse’un aslında hiç pantolon askısı olmadı. Mickey’nin bir pantolon askısı mevcut olarak hatırlarız. Hatta ben net bir şekilde baş parmaklarını o askıya geçirerek ayağını yere vurduğu bir sahneyi bile hatırlarken maalesef ki aslında Mickey kardeşimiz hiçbir zaman pantolon askısı kullanmamış.

-Monopoly’nin maskotu olan zengin adamda hiçbir zaman mercek yoktu. Monopoly’de yer alan adam da hepimiz tek gözünde bir merceğin olduğunu, hatta ince bir zincir ile kendisine bağlı olduğunu bile hatırlarız. Ama hiçbir zaman kullanmamış.

-Volkswagen logosundaki V ve W harfleri birleşik değildir. Bu ihtimalimiz biraz daha makul. Yani fark edenler de fazla olabilir. Ancak genel kanı olarak Volkswagen’in logosundaki V ve W harfleri birleşik olarak akılda kalmasına rağmen V’nin hemen altında ince bir ayrım vardır.

-Kuzey Amerika ve Güney Amerika aynı hizadadır. Normalde gördüğünüzde ve haritaların hepsinde Güney Amerika kıtası Kuzey Amerika’nın bariz sağında kalırken aklımıza da böyle yer etti. Ancak küre biçimindeki dünyamız sayesinde aslında batı kıyılarının neredeyse alt alta olduğu bu iki kıta düz haritada farklı görünmektedir.

-Grönland’ın büyüklüğü Avustralya’nın neredeyse 3’te 1’i kadarıdır. Şimdi haritayı açın, bir Grönland’a bir e Avustralya’ya bakın. Aslında Avustralya Grönland’ın yarısı kadar geliyor değil mi. İşin aslına bakacak olursak Grönland, normalde Avustralya’nın 3’te 1’i kadar yer kaplar. Ancak yine haritalamadaki dünya yuvarlaklığı yüzünden düz haritalarda devasa büyüklükteymiş hissi uyandırmaktadır.