Feynman

    Feynman kimdir?

Fizik denilince akla hemen Einstein ya da  Hawking gibi isimler gelir. Peki kaçımız bu tarihteki 10 büyük fizikçiden biri olan Nobel  ödüllü Amerikan bilim insanı Richard Feynman’ı tanıyor? Hayatını ve bilime olan bakış açısını öğrenince başladı ona olan hayranlığım. Tabii atom bombası için yaptığı çalışmaları hesaba katmazsak…

Richard Feynman Kimdir?

ABD’ye göçmen olarak gelen Yahudi bir ailenin çocuğu olarak 1918’de New york’da doğdu kahramanımız. 12 yaşındayken komşularının bozuk aletlerini tamir etti; trigonometri,türev ve integrali  öğrenip genç yaşında kalkülüs(yüksek matematik) kitabını okumaya başladı.

Bilim adamı olmasında en büyük pay ise babasınındı. Her şeyi  oğluna günlük hayattan örnekler vererek bıkmadan anlatıyor, oğluna bilimi sevdiriyordu.  Onu daima kendisine iletilen bilgileri kendi anlayışına göre tekrar yorumlamasını ve algılamasını öğretmişti.  Misal, ansiklopediden bir dinazorun boyunun 5 metre olduğunu mu okudular hemen burda babası okumayı keser ve ona “Hadi bunun anlamını kavramaya çalışalım. Misal, eğer ön bahçemizde duruyor olsa idi kafasını pencremizden içeri uzatabilirdi” derdi Feynman “The Making of a Scientist” adlı yazısında babasının kendisinin eğitimine ve dünyayı algılayışına katkılarını detaylıca anlatır.

Nobel Fizik Ödülü

ABD’nin, II. Dünya Savaşı sırasında atom bombası yapmak amacıyla başlattığı Manhattan Projesi’nde görev alan Feynman, eşiyle Los Alamos’a gitti. Atom bombasının patlatılabilmesi için gereken uranyumun minimum miktarını (kritik kütle) hesaplamak için çalıştı.Önemli çalışmalardan biri olan kuantum elektrodinamiği konusunu incelemeye lisans öğrencisiyken başlayıp Cornell’de devam etti. Genç yaşta bulduğu; yol-integrali formülasyonu ve Feynman diyagramları, onun 1965’te Nobel Fizik Ödülü’nü kazanmasını sağladı. Feynman ayrıca, süperakışkanların fiziğiyle ilgili teoriye kuantum mekaniksel bir açıklama getirdi.

Feynman’a olan hayranlığım ise onun fiziği, gözlemlediği olguları kendi kafasında tekrar kurup birleştirmesi ve bunları fizik kuramı haline getirip herkesin anlayabileceği şekilde insanlara aktarabilme özelliği. Bu yüzden Feynman gelmiş geçmiş en iyi fizik öğretmenlerinden biriydi. Caltech 1. sınıfta öğrencilerin girdiği fizik derslerinin kalitesini yükseltmek için Feynman’a 1. sınıftaki fizik derslerini vermeyi teklif etti. Feynman sadece bir kereliğine olmak üzere kabul etti. Caltech yönetimi bütün dersleri videoya aldı, tahtadaki bütün çizimleri fotoğraflar ve daha sonra bu dersler “The Feynman lectures on Physics” adı ile 3 cilt halinde yayınlandı. Aynı dersleri “Tuva project”(2) adı altında şu adresten izleyebilirsiniz:

http://research.microsoft.com/apps/tools/tuva/index.HTML

feynman
Richard Feynman

Yazdığı Kitaplar

En karmaşık konuları bile basitleştiren bu yöntemiyle yazdığı kitaplardan bahsetmek istiyorum. Altı Kolay Parça adındaki kitabında fiziği en temelden hiç matematik kullanmadan okuyucuya en açık ve sade dilde anlatır(henüz okuyamasam da yorumlara göre böyle). En temel kuramlardan yani atomlardan başlayan Feynman ilk kısımda şu soruyu sorar: “Eğer tüm bilimsel birikimimiz yok olma tehlikesi ile karşı karşıya alsa ve gelecek nesillere bütün bilimsel birikimi tekrar oluşturmalarına yardımcı olacak şekilde tek bir cümle iletilecek olsa bu ne olurdu?” Cevabı yine kendisi verir: “Her şey atomlardan yapılmıştır, sürekli devinim halinde olan, biraz uzaklaştıklarında birbirlerinden birbirlerini çeken; ancak sıkıştırılmaya çalıştıklarında birbirlerini iten küçük parçacıklar.”

Richard Feynmanın çok yönlü kişiliğinden bir kesit daha; bilime olan bakış açısı. Bilime olan katkılarının yanında sanatçı bir ruhu da var üstelik. Bakın verdiği bir röportajda güzellikle bilimi nasıl harmanlamış:

Sanatçı bir dostum var, ve bazen benim onaylamadığım bir bakış açısını benimsiyor.  Elinde bir çiçekle bana geliyor ve “bak ne güzel bir çiçek” diyor. Ben de onaylıyorum. Ama daha sonra “ben bir sanatçı olarak bu güzelliği görebiliyorum, ama sen bir bilim adamı olarak bu çiçeği analiz etmeye başlıyorsun ve güzelliği bozuluyor.“ diyor.Bence bu oldukça saçma bir düşünce. Öncelikle, ben sanatçı dostum kadar ince bir estetik anlayışına sahip olmayabilirim, ama bu bir çiçeğin güzelliğini takdir etmemi engellemez.Aynı zamanda, ben çiçekte dostumun gördüğünden çok daha fazlasını görebilirim.Çiçeğin sadece bu boyuta ait güzelliğini değil, daha küçük boyuttaki güzelliğini de takdir edebilirim. Onun yapraklarındaki hücreleri, bu hücreler içinde süregelen karmaşık tepkimeleri görebilirim, bunlar da güzellikler. Çiçeğin renklerinin, böceklerin aklını çelmek için evrimleşmiş olduğu gerçeği çok ilginç ve güzel; bu, böceklerin renkleri ayırt edebildiğini gösteriyor. Bu da bize bir başka soru sorduruyor: Çiçekler neden güzel görünüyor?

 Bu gibi sorularla, bilim ancak çiçeğin güzelliği ve bu güzelliğin gizemine katkıda bulunabilir, onu ancak artırabilir. Sadece artırır…Bilim nasıl güzelliği azaltır, anlayamıyorum.

Feynman’ın bu ilginç ve hayranlık uyandıran hayatına, tarzına değinmeye çalıştım. Kitaplarını alıp okumak için sabırsızlanıyorum. Keşke bizim de bir Feynman’ımız olsa, bize bilimi ve doğayı özümseyerek en önemlisi sevdirerek anlatsa; bizi saf formüllere boğmasa… Sizce var mıdır fiziği Feynman’dan iyi anlatan?