Hiç çevrenizde bir sesi gördüğünüz ya da bir manzaranın kokusunu aldığınız oldu mu?

Mesela ağzınıza limonu götürmeden önce onun sulu, asidik, ekşi tadını az da olsa hissedersiniz değil mi? Peki bu nesne tatmadığınız bir nesne ise mesela masa yada buzdolabı gibi? Bunların tadını hisseder misiniz yahut  zihninizde bir tat duyusu uyanır mı?

Eğer cevabınız evet ise, siz de bir sinesteziksiniz.

Sinestezi Nedir?

Sinestezi “birleşik duyu” anlamına gelen Yunanca kökenli bir sözcüktür. Beyindeki farklı duyuların ortak payda da buluşması sonucu olur. Mesela her harfi ya da her rakamı farklı bir renk olarak görmek en yaygın sinestezi örneğidir. Bu durumun kaynağı (Önceki yazımda da bahsettiğim) beyindeki budamanın tamamlanmaması sonucu bazı duyuların birbiriyle bağlantılı kalmasıdır. Bu budamanın tamamlanmaması durumu ise X kromozomu ile aktarılan bir gendeki mutasyon sonucu olduğu düşünülüyor. Henüz kanıtlanmamakla beraber muhtemelen anneniz sinestezik ise sizde sinestezik olabilirsiniz.

Sinestezi: Duyuların Birbiriyle İletişime Geçmesi 1

Doğuştan gelen ve sonradan kazanılan sinesteziler

Doğuştan gelen sinestezinin sebebi bilinmemekle beraber 25.000 kişide bir görülen nadir rastlanan bir durumdur. Sonradan kazanılan sinesteziler ise kimi zaman geçici kimi zaman da kalıcı olabilir. Bu duruma başa alınan darbeler, bazı hastalıklar veya kimyasal maddelerin yan etkisi sonucu ortaya çıkabilir. Mesela şamanizm geleneğinde şamanlar transa geçmek için bu tür etkileri olan kimyasal maddeler kullanırlarmış. Amazondaki bir kabile de bu tür bir etki yaratan bitkiler kullanarak müzik yaparlarmış. Müzik bittiğinde ise genelde yapılan yorumlar “ritmi güzeldi” şeklinde değil “kırmızısı azdı, turuncusu mattı” şeklinde oluyormuş.

Sinestezik beynin farkı

Hastalığın beynin sol tarafıyla alakalı olduğu düşünülüyor. Sinestezi hastalarında görülen matematiksel ve uzamsal zeka düşüklüğü bu düşünceyi destekliyor. Bunun yanında yapılan bazı beyin görüntüleme çalışmalarında limbik korteks ve hipokampüsün(kısa dönem hafızası ve uzaysal yön bulmada etkilidir.) daha etkin olarak çalıştığı gözlenmiştir.Bu durum sinesteziklerin güçlü bir hafızaya sahip olabileceğini göstermekte.

Sinestezik
Sinestezik biri normali soldaki gibi olan bir rakam karmaşasını sağdaki gibi görebilir.

 Hastalık mı hediye mi

İnsanlık normal olmayanı çoğunlukla bir hastalıklı olarak görmüştür. Bence algılama bozukluğu demek yerine üst düzey bir algılama biçimi demek daha doğru bir tanım olacaktır. Çünkü bir çok başarılı sanatçı ve bilim insanı aslında sinestezi hastasıdır. Bu kişilerin hayal dünyası oldukça gelişmiştir ve oldukça hassastırlar. Bu sebeple bu insanların çoğunlukla sanatçıların arasından çıktığına şaşmamak lazım. İşte birkaç sinestezi örneği:

Rus besteci ve piyanist Alexander Scriabin notaları “parlak ve çakan ışıklar” olarak gördüğünü söylüyordu

Fransız besteci Olivier Messiaen ise “Ne zaman bir müzik dinlesem veya notalara baksam, renkleri görürüm.” derdi

Vasilly Kandinsky de Scriabin ve Messiaen gibi sesleri ve renkleri beraber görüyordu fakat o bir ressamdı ve yaptığı tabloları müzikal terimlerle anlatırdı.

Dünyaca Ünlü Sinestezi Hastası Daniel Tammet

Daniel Tammet

Daniel Tammet, 2004 yılında Oxford Üniversitesine gidip “Ben pi sayısını 22bin 500üncü rakamına kadar söyleyebilirim” diyen ve beş buçuk saati aşkın bir süre boyunca rakamları ardarda  sıralayarak gerçekten de bunu başarmış koca yürekli bir sinestiziktir. Tammet dört yaşından beri büyük sayılarla işlem yapabiliyormuş. Tammet rakamlara baktığında bir manzara resmini gördüğünü ve çarpma işlemini yaparken de bu manzaraları çarptığını ve onlardan çıkan yeni bir manzarayı okuduğunu söylüyor.

Aslında hepimiz biraz sinesteziğiz

Sinestezi: Duyuların Birbiriyle İletişime Geçmesi 2

 

 

 

 

 

Soru oldukça basit bu şekillerden birinin adı kiki diğerinin adı bouba sizce hangisi kiki hangisi bouba? Bu soruya verilen cevaplar genellikle sağdakinin kiki olduğu yönünde sizce de öyle değil mi? İşte sinestezik olduğunuzun kanıtı. Sert seslerle köşeli şekilleri, yumuşak seslerle de yuvarlak hatları birleştirdiniz. Bu tür bağlantıları hepimiz günlük hayatta farkında olmadan yaparız ve bunlar hemen hemen her insanda olan sinestezik algıya örnektir. İnsanda olan sinestezik algı demişken hayvanlar sinestezi hastası olamazlar. Belkide bu çoklu algının sebebi beynin soyut düşünen kısmının güçlü olmasından kaynaklanıyordur.

Önceki yazıma buradan ulaşabilirsiniz