Variola virüsünün neden olduğu çiçek hastalığı, 20. yüzyılda 300 milyondan fazla insanı öldüren en ölümcül hastalıklardan biriydi. Çiçek hastalığı; irinli kabarcıklar dökerek özellikle yüzde izler bırakan, ağır ve bulaşıcı bir hastalıktı. 1980 yılında küresel bir aşılamayla ortadan kaldırıldı. Virüsün ortadan kaldırılmadan önce ne kadar süre var olduğu ise cevapsız kalmış bir soruydu. Gelin, hem bu sorunun cevabına hem de Viking çağına birlikte bakalım. 

Viking Çağı

Viking Çağında Çiçek Hastalığı 1

Viking ismi “korsan” anlamına gelen İskandinav terimi “vikingr” ile ilişkilendirilir. Bu terim, İskandinavlar tarafından yazları denizaşırı keşiflere giden erkekler için bir fiil olarak kullanıldı. Keşiflerin manastır ve şehirleri yağmalamayı içerdiğine inanılsa da yapılan birçok sefer aslında ticaret ve paralı asker toplama amacıyla yapılıyordu. Viking dönemi genellikle MS 793’ten 1066’daki İngiltere’nin Norman Fethi’ne kadar olan dönemi ifade eder. Bu süre zarfında İskandinavlar, Kuzey Avrupa’nın her köşesine yayıldı ve diğer birçok ülke, kıyılarına Vikinglerin baskın yaptığına şahit oldu. 

İskeletlerde Bulunan Çiçek Hastalığı

Bilim insanlarından oluşan uluslararası bir ekip, Kuzey Avrupa’daki Viking iskeletlerinin dişlerinde soyu tükenmiş çiçek hastalığı türlerini keşfetti. Çeşitli örneklerden variola virüsünün neredeyse tamamlanmış genomlarını yeniden oluşturdu. Sonuçlar 23 Temmuz 2020’de Science’da yayınlandı. Bu çalışma, Vikinglerin çiçek hastalığı virüsü ile enfekte olduğuna dair moleküler biyolojiye dayalı kanıt sağlayan ilk çalışmadır.

çiçek hastalığı
Öland’da çiçek hastalığı bulaşmış, 1200 yaşında bir Viking iskeleti 

Araştırmacılar çiçek hastalığını Danimarka, Norveç ve Rusya’da, Viking dönemine ait mezar alanlarındaki iskeletlerde buldular. Ayrıca İsveç’in doğu kıyısında, ticaret geçmişine sahip bir ada olan Öland’da bulunan çok sayıda insan kalıntısında inceleme yaptılar. İskeletlerin 11 tanesinin Viking döneminde yaşadığı belirlendi.

Çiçek Hastalığının Ortaya Çıkış Zamanı Belirsizdi

Daha önceleri, geri dönen haçlıların veya sonraki diğer olayların Avrupa’ya çiçek hastalığı getirmiş olabileceği düşünülüyordu. Ancak yeni keşifler bu tür teorileri altüst etti. Yayınlanan çalışmayla birlikte çiçek hastalığının Kuzey Avrupa’da da yaygın olduğu belirlendi. Dişlerde bulunan variola virüsü örnekleriyle birlikte doğrulanmış en erken çiçek hastalığı vakalarının yaklaşık 1000 yıl öncesine dayandığı sonucuna varıldı. Ancak araştırmacılar enfeksiyonların bundan çok daha önce meydana geldiğini düşünmektedir.

Viking Çağında Çiçek Hastalığı 2

Çalışma lideri Eske Willerslev, “Viking iskeletlerinin dişlerinde yeni çiçek hastalığı türleri keşfettik ve genetik yapılarının 20. yüzyılda ortadan kaldırılan modern çiçek hastalığı virüsünden farklı olduğunu gördük.” dedi. Ekip, virüsün evrimleşmiş olabileceğini öne sürdü. 

Vikinglerin gemilerle Avrupa ve ötesine yolculuk yaptığı zaten biliniyordu ve artık çiçek hastalığına sahip oldukları da biliniyor. İnsanların seyahatiyle birlikte yayılan koronavirüs gibi Vikinglerin de çiçek hastalığını yaydığı düşünülmektedir. 

Viking Çağında Çiçek Hastalığı 3

Soyu tükenmiş olan antik virüs, Kuzey Avrupa’da yaygındı ancak ciddiyeti hakkında bir şey söylemek henüz mümkün değil. Ekip, incelenen bireylerin enfeksiyon sonucu ölüp ölmediğini bilmiyor.

İskeletlerden elde edilen 1400 yıllık genetik bilgi son derece önemlidir. Virüsün genetik yapısını anlamak; virologların bu ve diğer virüslerin evrimini anlamasına, ortaya çıkan viral hastalıklarla mücadelesine katkıda bulunacaktır.

Kaynakça: 1, 2, 3

Editör: Sena Bakı