Yıldızlar Nasıl Ölür? | KreatifBiri

Yıldızlar Nasıl Ölür?

Yıldızların oluşumu sırasında gerçekleşen süreçleri daha öncesinde anlatmıştık. Bu sefer, yıldızların yaşam sürelerinin sonunda ölümlerinin nasıl gerçekleştiğinden bahsedeceğim. Yıldızlar yaşam süreleri boyunca farklı evrimsel süreçlerden geçerler (yıldız evrimi ile biyolojideki evrim farklı anlamlardadır) ; hidrostatik dengenin sağlanmadığı ve henüz nükleer füzyonun başlamadığı Protostar evresi yıldız evriminin başlangıcıdır. Bu evreyi hidrostatik dengenin sağlandığı, yıldızın merkez sıcaklığının füzyon tepkimesi için yeterli sıcaklığa(yaklaşık 10 milyon Kelvin) ulaştığı ‘Anakol öncesi süreç’ takip eder. Yıldızın çekirdeğinde nükleer füzyonun başlamasıyla birlikte yıldız, yaşam süresinin en uzun evresi olan Anakol sürecine girer. Anakol süreci boyunca, çekirdeğinde füzyon tepkimesi ile hidrojeni helyuma dönüştüren yıldızlar, bu evrede kararlı ve dengededirler.

Anakol sonrası sürece geçmeden önce füzyon tepkimelerinden kısaca bahsetmekte fayda var. Füzyon tepkimesi, hafif atom çekirdeklerinin birleşerek daha ağır atom çekirdeklerini meydana getirmesi ve bunun yanında muazzam bir enerji ortaya çıkarmasıdır. Yeryüzündeki hayat için fazlasıyla gerekli olan güneş ışığı ve enerjisi, füzyon tepkimelerinin bir sonucudur.

Anakol Sonrası Süreç

Yıldızın çekirdeğindeki hidrojen yakıtının tükenmesiyle beraber Anakol sonrası süreç başlar. Yıldızlar bu süreçte hidrostatik dengelerini kaybederek kararsız bir yapıya doğru sürüklenirler, milyarlarca yıl dengede olan sakin yıldızlar artık sakin değildir. Bu evrede, çekirdekteki gaz basıncının azalmasıyla yıldız kendi kütleçekim kuvveti altında büzülmeye başlar. Yıldızın nasıl öleceğini, yaşam süresini de belirlediği gibi yine kütlesi belirler. Büyük kütleli yıldızların ömürleri küçük yıldızlara göreli olarak daha kısa olur. Büyük yıldızlarda sıcaklık ve madde daha fazla olduğu için füzyon tepkimeleri daha hızlı gerçekleşir. Yıldızlar kütlelerine göre üç şekilde ölüm evresine geçerler.

1. Büyük Kütleli Yıldızlar 

10 güneş kütlesinden(1 güneş kütlesinin yaklaşık değeri:1,99*10^30 kg) daha büyük kütleli yıldızların dahil olduğu sınıftır. Büyük kütleli yıldızların merkez sıcaklığı daha yüksek(yaklaşık 100 milyon Kelvin) olduğundan hidrojenin ardından helyumu yakmaya başlayarak füzyon tepkimelerini devam ettirebilirler. Helyumun füzyon tepkimesine girmesiyle ortaya karbon elementi çıkar. Çekirdek sıcaklığı 1 milyar Kelvinin üzerinde olan yıldızlar karbon yakıtını da yakarak silisyum ve magnezyum gibi elementler açığa çıkartırlar. Bu süreçte yıldız genişleyerek ‘Kırmızı Süper Dev’ halini alır.

Füzyon tepkimeleri devam eden yıldızın çekirdeğinde son olarak demir elementi oluşur. Bu noktada füzyon reaksiyonu durur çünkü demiri yakmak için bir yıldızın sağlayabileceğinden daha fazla enerji gerektirir. Füzyon reaksiyonun durmasıyla birlikte süpernova patlaması gerçekleşir. Süpernova patlamasıyla yıldızın dış katmanları yıldızlararası ortama yayılır. Süpernova patlamasının ardından 5 ile 20 güneş kütlesinde olan yıldızlardan geriye nötron yıldızları kalır. Daha büyük kütleli yıldızlardan arta kalan ise evrendeki en yoğun cisimler olan Kara deliklerdir.                       

2. Orta Kütleli Yıldızlar

0,5 ile 8 güneş kütleli yıldızlar hidrojen yakıtını yaktıktan sonra genişlemeye başlarlar. Bu süreçte yüzey sıcaklıkları azalan yıldızların çapı 10-1000 kata kadar genişleyebilir. Bu genişleme hızlı bir şekilde sürer ve zamanla yıldızın dış katmanları uzaya yayılmaya başlar. Bu yayılan katmanlara “gezegenimsi bulutsu” denir. Yıldızdan geriye kalan çekirdek ise yoğun ve parlak bir “beyaz cüce”dir.

3. Düşük Kütleli Yıldızlar

0,1-0,5 güneş kütlesine sahip olan yıldızlardır. Bu yıldızlar füzyon reaksiyonun durmasıyla birlikte soğuyup küçülmeye başlarlar ve en sonunda bir beyaz cüce haline gelirler.

yıldızlar

Yararlanılan Kaynaklar:

  1. Evren 101-Carolyn C. Petersen
  2. Kozmos-Carl Sagan
Bilgiyi Yay
Written by Alper Çakır
Askeri Lise mezunu, YTÜ Gemi Müh. öğrencisiyim. Bilim özellikle fizik ve astronomi tutkunu olmakla beraber bilgisayar bilimleri & yazılımla da oldukça ilgiliyimdir. Hiçbir şeyden kesin olarak emin olmayan, sorgulamaktan vazgeçmeyen kreatif biriyim.

Leave a Reply